przyjazne jego rodzinie środowisko bractwa lwowskiego, wreszcie – na zagranicznych uniwersytetach słuchanie dec* Szchy, na które stało się modne, stało się powszechnym zwyczajem wśród polskiej i południowo-rosyjskiej arystokracji rozważanej przez nas
Pierwszą (w czasie) pewną informacją o Piotrze Mohyle, odnalezioną we współczesnych mu pomnikach, jest wiadomość o jego udziale w bitwie pod Chocimiem (1621), gdzie w szeregach wojska polskiego „ujawniono go w służbie Rzeczypospolitej Obojga Narodów przeciwko Sołtanowi Osmanowowi, carowi tureckiemu, głównemu wrogowi Łoskolitoje Rzeszy i całego chrześcijaństwa 1)”.
Wejście wojewody mołdawskiego w służbę Korony Polskiej, które na pierwszy rzut oka wydaje się zjawiskiem nieco dziwnym, można łatwo wytłumaczyć z jednej strony niepowodzeniami, jakie spotkały jego rodzinę w ojczyźnie, z drugiej zaś szczególnym stosunkiem tej rodziny do polskiego rządu i polskiej arystokracji. ■
W chwili, którą rozważamy, nie było państwa, którego życie polityczne charakteryzowałoby się większym zamętem niż to, co obserwujemy w Mołdawii i Wołoszczyźnie. Przyjęty w tych krajach system wyborczy rządów, pozwalający na współpracę po dotarciu do tronu władców, otwierał szerokie pole do intryg i krwawych walk pomiędzy szlacheckimi rodzinami bojarskimi pragnącymi przejąć władzę najwyższą. Wasalne stosunki władców mołdawsko-wołoskich w egoistycznym rządzie tureckim, który przywłaszczył sobie prawo do zatwierdzania, a następnie samodzielnego wybierania gubernatorów, jeszcze bardziej pogłębiły to zło. Wszechobecna możliwość wykupienia władzy władcy od wpływowych osobistości tureckiej kanapy wzbudziła nie tylko wśród miejscowej arystokracji,
') Archeograficzne. Kolekcja. dok. Rus Północno-Zachodnia Cz. II, nr 36. Wskazówkę, że Piotr Mogiła brał udział w bitwie pod Chocimiem znajdziemy także w innych zabytkach z tego okresu. Więc np. w Mnemonic, panegiryk, pod jej przewodnikiem □. W grobie, niedługo po wstąpieniu do metropolii, znajduje się m.in. wizerunek dłoni ze sztandarem wojskowym tworzącym monogramową literę R. (czyli Rioig), przy okazji której panegirysta mówi: „Co robisz, rycerzu?.., widzę w twojej dłoni sztandar Marsa!... to nie jest Chotin, Piotr, nie tureckie znęcanie się*.
S. T. GOLUBIV,
ale nawet osoby z zewnątrz, czasem mało znane osobistości, były celem tłumu kandydatów, którzy próbowali odzyskać od siebie wolne stanowisko władzy, a nawet kupić je pod żyjącym dowódcą. W rezultacie pozycja władców mołdawsko-wołoskich była wyjątkowo śliska. Według słów jednego z badaczy pojawiały się i znikały niczym meteoryty, często zaskakując sąsiednie państwa, a czasem nawet Turków obawiając się o swoją władzę w tych wysoce łatwopalnych księstwach]. Skandalicznie długie listy mołdawskich złych namiestników z XVI w., cytowane przez Palauzowa*) i Golubińskiego3), bardzo wymownie to potwierdzają. I tak w Mołdawii w drugiej połowie XVI wieku, w niecałe 45 lat (od 1552 do 1595), wymieniono dziesięciu namiestników; oraz na Wołoszczyźnie od śmierci Radu IV do wstąpienia pod panowanie Michała Chrobrego, od 1508 do 1592. Zmieniło się dziewiętnastu władców, a tylko jeden, Aleksander II (1567 - 1574), zmarł w godności książęcej; pozostałych osiemnastu zmarło albo od trucizny, albo na wygnaniu, albo w niewoli 4). — Stosunkowo nieco szczęśliwsze od poprzednich rodów hospodarów, na ziemiach mołdawskich, a dokładniej w Mołdawii, zaczęło panować nazwisko Mogil. Przez prawie 17 lat (od 1595 do 1612) Porta, zadowolona z posłuszeństwa Gravesów, niewiele niepokoiła rządzonego przez siebie kraju swoją ingerencją w jego sprawy polityczne i choć nie można powiedzieć, że w tym czasie Graves zasiadali na tronie królewskim zupełnie spokojnie, to jednak władza książęca pozostała w ich rękach. Jednak pod koniec tego czasu nazwisko Mogil spotkał wspólny los wszystkich władców mołdawsko-wołoskich. Gubernator siedmiogrodzki Zygmunt Batory, realizując jakieś egoistyczne cele, poinformował sułtana, że władca mołdawski Konstanty Mogoł głęboko
') 11a.gauzova, Panowania rumuńskie w ujęciu historycznym i politycznym, w: Otech. Zapv. za 1669 L* 9-12.
*) Rukhyn. dominacja.
*) Krótki zarys historii prawosławia. Kościoły bułgarskie, serbskie i rumuńskie, s. 340-343.
*) Rumuński. stwierdza.
*) Patrz Golubinsky, Esej o lub. kościołów coraz więcej i tak dalej. P. 343, uwaga. 8.
BIOGRLFZHCHKSKI TUTAJ. O PIOTR groby do DEDYKACJI. KGO V SAN sp.