Nie można oczywiście nie zauważyć powolności ruchu aliantów (10 miesięcy); ale tłumaczy się to ówczesnymi warunkami wojny, kiedy oblężeni mogli długo przebywać w murach miasta; ciągłe potyczki i oblężenia miasta i, jak widzieliśmy, przeciwnicy nie zawsze łatwo ulegali ich innowacjom; nieporozumienia, jakie istniały między Związkiem Radzieckim, i wreszcie nieustanne obawy o wsparcie materialne. Nie trzeba dodawać, że ze względu na ówczesny stan dróg i warunki żywnościowe, zwłaszcza w tak trudnych czasach, należy zachować znaczny dystans w wyjaśnianiu tej strony zagadnienia *)• S. M. Sołowjow słusznie zauważa, że „Skopin przez całą kampanię nie zaznaczył się żadnym z tych zwycięstw, które tak zadziwiają wyobraźnię ludzi i na długo pozostają w ich pamięci” (IGO, 307). Na czym opiera się chwała jego imienia? - Ponownie opiera się na okolicznościach samej epoki. Społeczeństwo szukało osoby, która zjednoczy niezbędne siły dla wspólnego celu. Niezależnie od warunków, jakie towarzyszyły jego dążeniom, sprawa Skopina dała dobrze znany, oczywisty wynik. Co więcej, jego imię było stale na ustach wszystkich. Wystarczy przeczytać jedną korespondencję miast, żeby zobaczyć, że wszystko w niej koncentruje się wokół tej nazwy. Wreszcie tajemnicza, nie-
') Istnieją na to bezpośrednie przesłanki (Chronograf. Kubasov w Izborn. Popov, ZOO; vov. o ^bzhevin Smoi. ib. 382; Gervman n Wedekind).
SZUKAJ MICHAŁA WASILIEWICZA SKOPINA-SZUISKIEGO.
los, który go spotkał, wkrótce po pierwszym uroku sławy, dopełnił reszty – i przez krótki odcinek całego dramatu pozostał nieskalanym bohaterem. Ale zarówno skromni pisarze codzienności, jak i ulotne wiadomości polityczne pozostawili po sobie dowód, że ten krótki epizod nie był pozbawiony tych samych burzliwych namiętności, w jakie bogata jest cała ta epoka.
W tym samym czasie, gdy nastąpił rozpad obozu Tuszyno i walka sprowadzała się już do walki Moskwy z królem, w obozie wroga rozeszła się wieść, że między Skopinem a królem doszło do nieporozumienia, które Zygmunt IP mógł wykorzystać, aby przeciągnąć Skopina na swoją stronę *). Plotka ta opierała się na fakcie, że posłańcy z Lapunowa, który nieustannie stawał się głową wszystkich kryzysów niespokojnej epoki, przybyli do Skopina w Aleksandrowskiej Słobodzie i zaoferowali Skopinowi tron. Listy kierowane do tego ostatniego wypełnione były obraźliwymi sformułowaniami pod adresem cara. Skopin zaś, przeczytawszy je, podarł je i kazał schwytać i wysłać do Moskwy wysłanych z nimi. Potem jednak dał się uspokoić i pozwolił im wrócić do Ryazania *). To wydarzenie było sygnałem dla
*) List Rozhinsky'ego do Sig. III (Sołowiew VIII, 305). Zygmunt zaś w piśmie z marca 1610 r. zawiadamiał swoich senatorów, że w Moskwie istnieją silne niezgody, gdyż między carem Wasilijem a Skopinem doszło do poważnych nieporozumień (Noetovchgisg, Oya. ray. 2ud., II, pr. Dv X).
*) Kronika charakteryzuje także sposób działania Prokofiego Łapunowa. Wysłani opowiedzieli Skopinowi „życie Prokofiewa i jego przemoc wobec siebie” (Nowe lata. 108; Lata buntu. 166; Nik. Lata. VIII, 123–124).
Wysłanie to miało charakter demonstracji politycznej: Lapunow wysłał od siebie całą „stanicę” (oddział); w liście nazwał Skopina „nie księciem, ale królem”; a sam prezent opisując w złych słowach, chciał „wzbudzić dumę w swoim siostrzeńcu i uzbroić go przeciwko carowi Wasilijowi” (Nowy Rok. ib.).
Kronika tak wyjaśnia przebaczenie posłów: „To miłosierny bojar, nie bacząc na ich krew, kazał ich ponownie wypuścić do Riazania”. (. Tj. o buncie. i Nikoi, lata. іь.). W świetle nadchodzącego wyczynu Skopim naprawdę nie mógł chcieć dodatkowej „krwi”; ale w związku z jego warunkiem w traktacie szwedzkim, aby oszczędzić jeńców rosyjskich, jest odwrotnie
& Z. nie.anikov.