przybył do Jaronołka około 979 r.; Około 986 r. do Włodzimierza przybywają „Niemcy z Rzymu” i ofiarowują mu swoją wiarę. Następnie, zaraz po chrzcie, gdy Włodzimierz był jeszcze w Korsuniu, „od papieża przyjechali ambasadorowie z Rzymu i przywieźli relikwie świętych do Włodzimierza”. Pod rokiem 991 ponownie wspomniano o ambasadorach papieskich we Włodzimierzu; pod 994 jest mowa o ambasadorach Włodzimierza, „którzy udali się do Rzymu do papieża”; Wreszcie pod rokiem 1002 jest powiedziane: „Władimir wysłał później swoich gości do Rzymu, a innych do Jerozolimy, Egiptu i Babilonu, aby szpiegowali ich ziemie i zwyczaje”. Ale równolegle do tych świadectw, które najwyraźniej ukazują najżywsze stosunki starożytnej Rusi z papiestwem i Zachodem, w źródłach zachodnich nie znajdujemy ani jednej wzmianki o takich stosunkach. Krytyka naukowa podważa autentyczność nawet tych nielicznych wzmianek ze źródeł zachodnich z tego okresu, gdzie znajdują się jedynie wzmianki o Rusi”). Jak powinniśmy traktować dowody zawarte w naszych kronikach? Milczenie kronik zachodnich, które zwykle szczegółowo odnotowują stosunki religijne imperium i papiestwa z sąsiednimi narodami, stanowi poważny, ale nie zdecydowany sprzeciw wobec wiarygodności materiału dowodowego naszych kronik. Przypomnijmy na przykład, że kroniki greckie nie wspominają ani słowa o chrzcie Włodzimierza, że kronika Nestora milczy o pierwszych metropolitach kijowskich. Kroniki zachodnie czasami pomijają także bardzo ważne fakty, co jednak nie daje prawa do odrzucenia ich rzeczywistości. Niemniej jednak świadectwo naszych kronik o stosunkach z papieżem i Rzymem pod rządami św. Włodzimierza słusznie zaprzecza współczesnej krytyce historycznej *). Jedyną rzeczą jest to, że większość cytowanych przez nas dowodów należy do naszych późniejszych kronik i że niektóre z nich noszą wyraźne ślady tendencyjnej przesady.
') Więc np. Krytyka historyczna podważa autentyczność bulli papieża Jana XIII w sprawie ustanowienia biskupstwa praskiego w 970 r., w której papież zabrania używania języka rosyjskiego lub słowiańskiego podczas nabożeństw (Knhiae tei ziaiopisae Iischrme). Zobacz LaYaL, Nedesia RoShMsat, s. 23. 947.
*) Kostomarow. Czytam starożytną kronikę. Biuletyn Europy 1”73 Marzec.
kaznodziejach na Rusi Kijowskiej. 13