hrabstwo. Etnowskie kurhany znajdowały się na rozległej równinie nad brzegami rzeki Berezny; stanowiły one 2 odrębne grupy (jedna z 4, druga z 2 kopców), a dodatkowo w znacznej odległości od tych grup leżały 3 kopce. W dwóch kopcach pierwszej grupy odnaleziono jedynie odłamki naczyń glinianych, fragmenty przepalonych kości oraz obciążnik wykonany z wypalonej gliny; w trzecim kopcu znajdowała się cała warstwa naczyń glinianych, w liczbie do 50; Naczynia te stały ciasno obok siebie, ale wszystkie były zmiażdżone, tak że ani jednego nie można było zdobyć w całości; odłamki wykonane są z gliny brązowej lub czerwonawej, bez ozdób; Na dnie każdego naczynia znajdowała się znaczna ilość popiołu zmieszanego ze spalonymi kośćmi, wśród których fragmentów znaleziono m.in.: fragment składanego grzebienia kostnego, którego elementy składowe były przymocowane gwoździem z brązu, klamrę do pasa z brązu, gwóźdź lub szpilkę z brązu oraz kilka niezidentyfikowanych fragmentów z brązu. Wreszcie czwarty kopiec tej grupy nie zawierał żadnych rzeczy, ale miał osobliwość, że cała jego masa składała się z siedmiu warstw zgniłego drewna i siedmiu warstw popiołu, węgla i spalonych kości; Warstwy te regularnie występowały naprzemiennie. Z dwóch kopców drugiej grupy w jednym znaleziono jedynie odłamki i węgiel, w pozostałych 5 szkieletów, ułożonych w oryginalny sposób: dwa leżały głowami na zachód, dwa na wschód i jeden na północ. Nogi szkieletów niemal stykały się pośrodku i w tym miejscu stało naczynie (wysokość 5 września) z szeroką szyjką, wykonane z brunatnej gliny zawierającej wiele ziaren kwarcu, wykonane bez pomocy koła garncarskiego i pokryte dekoracją w postaci głębokich rys zrobionych paznokciem. Sądząc po dwóch całkowicie zachowanych czaszkach, są one wyraźnie typu brachycefalicznego; jeden ze szkieletów niewątpliwie należał do kobiety, drugi do mężczyzny, pozostałych trzech nie udało się zidentyfikować.
Z trzech oddzielnych kopców w jednym, zwanym „Ghulem”, na głębokości jednego metra znaleziono dwa kamienie szlifierskie z piaskowca i odłamki glinianego naczynia; szkielet leżał 1,5 metra głębiej, głową skierowaną na zachód; po jego lewej stronie stały dwa naczynia (wysokość 12-15 cm), ozdobione ornamentem w postaci krętych, zakrzywionych linii, a obok nich stos spalonych
V. V. ANTONOVICH,
kości pełne, kilka naczyń złożonych, szpilka z brązu, płaski, kwadratowy kawałek obrobionej kości z otworem pośrodku i 3 skrobaki krzemienne wykonane z dużych wgnieceń; Wreszcie pod szkieletem odnaleziono polerowany kamienny młotek. W innym, oddzielnie położonym kopcu, na głębokości 1/2 metra, znajdował się szkielet, skierowany na północ, w trumnie z desek brzozowych z trójbocznym grotem strzały z brązu; u jego stóp leżał kolejny szkielet, głową zwróconą na zachód; szkieletowi brakowało kości prawego ramienia, a po lewej stronie, u jego stóp, leżał szkielet psa. Na głowie pierwszego szkieletu leżał trzeci szkielet, z głową skierowaną na północny wschód, a obok niego naczynie wypełnione węglem i popiołem. Pod środkowym szkieletem odnaleziono szkielet konia, a wraz z nim żelazo: wędzidło, strzemię, podkowę i fragment noża. Wreszcie trzeci, odrębny kopiec okazał się grobem z późniejszego okresu: przy szkielecie znaleziono broń palną (lufa i zamek pistoletu).
W lipcu tego roku D. Ya. Samokwasow wykopał 2 grupy kopców leżących u ujścia rzeki Rasawy wpadającej do Ros, na granicy obwodów kanewskiego i czerkaskiego; jedna z tych grup (10 kopców) położona jest pomiędzy wsiami: Jablunow i Gamarneya, druga (11 kopców) pomiędzy Gamarneya i Kononcheya. W każdej z tych grup pan Samokwasow otworzył cztery kirgapy.
W pierwszej grupie kopce okazały się dwukondygnacyjne; w górnych warstwach kopca znajdowały się późniejsze groby zawierające szkielety ludzkie i końskie; Jeźdźcy mieli różną żelazną broń i uprzęże: części kolczugi, hełmy, wędzidła, strzemiona, żelazne strzały. Poniżej, znacznie głębiej, znajdowały się inne, starsze groby, w których spalono kości, a także znaczna ilość złotych przedmiotów: blaszki, kolczyki, guziki, paciorki, wisiorki, fragmenty korony wykonanej ze wzorzystej złotej blaszki, mini-
*) Szczegóły tych wykopalisk zapożyczyłem z pamiętnika, bardzo dokładnie opracowanego przez pana Popowskiego i koniecznie mi przez niego przekazanego. Znalezione przedmioty znajdują się w zbiorach należących do miasta Popowski (wieś Zaliwaszczyna, obwód podolski, rejon winnicki).
archeologiczne oraz wyprawy i wykopaliska w Kijowie Guv. 1876 259