Część 47

wydawany starać się będą Ich Mć pp. posłowie nasi, aby rzpta uważywszy ąuantitatem et qualitatem wszytkich starostw, biskupstw, opactw i wszystyich in universum dóbr rzptej królewskich i duchownych, hibernoin żołnierskim podległych a liczbę przytem wojska przed się wziąwszy uczyniła, decyzyą i iudicio publico deklarowała, która włość i tenuta, biskupstwo, opactwo, jak wiele ma wydawać chleba zimowego, który żołnierz iuxta iudicium reipublicae a nie według libitum suum jako po te czasy bywało wybierać będzie powinien, albo quo meliori modo hiberna mogą być postanowione z inszemi województwy i z Ich Mć pp. hetmany znosić się będą pp. posłowie nasi, aby tych podziałów na konie już więcej nie bywało. 7. Libertacye od chleba zimowego aby nikomu nie dawano a wydane żadnej wagi aby nie miały, ale nikogo w tem nie ochraniając każdy chleb zimowy wydać będzie powinien i ci co w wojsku służą a królewszczyzny trzymają, wyjąwszy wójtowstwa, które poddanych nie mają i chleba nie dawali. 8. Podział chleba, aby był przez pp. deputatów z wojska sprawiedliwy przez przysięgłych na to distributorów. Po wydanym chlebie aby pod chlebem wteści znowu nie aggrawowano, pocztów sowitych aby nie brano pod utraceniem chleba i wszytkich zasług et refusione damnorum. 9. Wojsko aby było wszędzie położone jak najprzestrzenniej tak w wielkopolskich jak i w małopolskich województwach, nie wdawając się w traktaty o chleb z Ich Mciami pp. duchownymi, których dobra zarówno z dobrami królewskiemi i rzptej hibernom żołnierskim podlegać powinni. 10. Assygnacye aby sam IMć p. hetman wielki podpisował. 11. Komdemnaty na żołnierzach otrzymane, aby więcej na sejmach kasowane [nie] były, ale na którym kondemnata stanie żołnierzu, ma pozwać ad cassandam, et in termino cassandae sprawić się ukrzywdzonemu jako z prawa będzie należało. 12. W ciągnieniu także od przechodzących chorągwi, że dobra tak duchowne królewskie jako i nasze ziemskie nieznośnemi krzywdami aggrawowane, że chorągwie za chorągwią niedyskretnie na jedno miejsce następują, przeto aby dobra ziemskie od przechodów, noclegów i wszelakich angarii żołnierskich wolne były, w dobrach zaś duchownych i rzptej królewskich aby żołnierz przechodzący żadnych stacyi egzakcyej (oprócz chleba zimowego) chlebów pobocznych po wsiach i miastach wybierać i mijając targować się o nie nie ważył, ale kiedy necessitas i czas zajdzie, która chorągiew tam stanąwszy ma się skromnie zachować według artykułów wojskowych, a w której wsi albo w mieście jedna chorągiew nocleg odprawi, tam już druga chorągiew tę wieś albo miasteczko mijać powinna pod utraceniem zasług cum duplici refusione damnorum et sub paena infamiae, o co forum w grodzie najbliższym albo w trybunale inter causas militares, dla czego rotmistrz albo jego porucznik na ten czas przy chorągwi zostający powinien dać attestacyą tej wsi albo miastu, że tam z chorągwią nocował, której jeśliby dać zbraniał się, tedy szkody wszystkie od przechodzących chorągwi poczynione nagradzać będzie ukrzywdzonym in duplo, z1 którym forum także w najbliższym grodzie albo w trybunale. 13. Zasłużeni w wojsku przez IMć pp. hetmanów zaleceni aby byli in respectu distributivae iustitiae u króla IMci. 14. Chorągwie rejtarskie wszytkie, wołoskie, arkabuzeroskie aby zwinione były także i ludzie IMci p. Chełmskiego, podstolego sandomierskiego,na które że wielkie skargi nie tylko o szkody, ale i kriminały zachodzą, aby ad instantiam każdego ukrzywdzonego sprawował się w grodzie albo w trybunale z officyerami swymi i ze wszytką kompanią, jako z prawa będzie należało. 15. Rotmistrzowie aby praesentes przy chorągwiech w obozie bywali, kilku chorągwi aby jednemu nie dawano, artykuły wojskowe aby zachowane były. 16. Zabiegając dalszym oppressiom i zniszczeniu dóbr tak duchownych, królewskich jako i ziemskich, które ponosimy, expostulować będą pp. posłowie nasi z IchMciami pp. hetmany, aby disciplinam militarem według praw pisanych et vigore vigilanlissime trzymali, a na prywatne usługi swoje, aby żaden rotmistrz i pułkownik ludzie w służbie rzptej zostających zażywać nie ważyli się sub privatione officii et paena mille marcarum cum duplici refusione damnorum, o co forum w grodzie albo w trybunale inter causas militares. 17. Ponieważ w rozbieraniu ludzi na województwa większą liczbę chorągwi na województwa nasze włożyli niż z porównania się z inszemi województwami należało, tedy starać się będą pp. posłowie nasi abyśmy in hoc onere praesenti płacenia wojsku teraz i potem jeżeli auctio wojska nastąpi zarówno z drugiemi województwy porównani byli. 18. Do inszych angarii stanu szacheckiego accessit i to, że assygnacyami na dobra ziemskie wydawanemi byliśmy uciśnieni, przeto o wszelakie krzywdy, szkody, z okazyej pomienionych assygnacyi pochodzące, aby kożdemu ukrzywdzonemu wolno było czynić w trybunale koronnym inter causas militares tak cum successoribus IMciów pp. hetmanów, jako i z tymi, którzy assygnacye na dobra ziemskie brali praescriptione non obstante. 19. Z regimentami aby inaksza była kapitulacya praesentibus temporibus accomodatior i żeby lenunkami płacono żołdatom na rękę, oficerom zaś ich osobne salarya. Oficerem aby żaden cudzoziemiec nie był tylko szlachcic polski osiadły, a którzy biorą lenunki, chleba zimowego już brać nie będą. 20. Wielką sitim niesprawiedliwości cierpiemy wszyscy ukrzywdzeni, że dla zagęszczonych regestrów sprawy w trybunale nie rychło dochodzą, przez co excessivi widząc jako tarda praesidia legum, tem śmielej peccant in leges, a zaś in causis iurium województwa w kilkadziesiąt lat dochodzą. Przeto obligamus pp. posłów naszych, aby efficiant apud rempublicam, żeby trybunał koronny w Piotrkowie i Lublinie continuo był sądzony sine intermissione póki spraw stawać będzie, a electio deputatów, aby dwa razy bywała raz po środopościu drugi raz zwyczajnie po święcie narodzenia Panny Najświętszej i zaraz po koronacyi aby się trybunał jako w Piotrkowie, tako i Lublinie zaczynał. Rejekt aby w żadnych sprawach sądowych nie bywało. 21. Deputaci na trybunał koronny obrani, aby podarunków quocumque nomine et titulo brać nie ważyli się we wszystkich sprawach do sądu trybunalskiego przypadających, co gdyby było dokumentami jawnymi i niewąpliwymi dowiedziono, corrumpent ma succumbere in causa a sędzia corruptus paena capitis puniatur o co forum w trybunale przyszłym ex speciali regestro. 22. IchMć pp. deputaci duchowni aby nie mogli być obierani jedni aż na czwarty trybunał tak jako i świeccy a praesidentów z każdej kapituły aby libera była electio jako i marszałków w trybunale. 23. Bardzo się w tem gravatos sentimus, że z generału naszego wiśnińskiego jednego tylko deputata na trybunał koronny miewamy, a że w płaceniu podatków z drugiemi się województwy nie tylko równamy, ale i przechodzimy, przeto pp. posłowie nasi starać się gorąco będą, żeby z generału naszego wiśnińskiego dwóch deputatów zawsze mieliśmy na trybunał, który alternatim z kożdej ziemie mają być obierani. 24. Deputaci na trybunał koronny obrani, aby od sądów nie absentowali się sub privitatione functionis excepta infirmitate et vere legali impedimenlo. 25. Ponieważ przez taksacye bonorum sub specie iustitiae ludzi ukrzywdzeni bywają, natura inscriptionum et potioritates iurium alterantur, przeto aby więcej taxationes bonorum nie wskazywał, taksy jednak expediowane i zaczęte z dekretów trybunalskich in suo robore zostawać mają. 26. Ponieważ przez suspenzy, których IchMć pp. senatorowie i posłowie w sądach ustawicznie zażywają wielką zwlokę i krzywdę ludzie cierpią, przeto aby takowe suspenzy w tych tylko sprawach pozwalane były, w których personalis comparitio reąuiritur. 27. Trybunał skarbowy in ąuantumby się w Radomiu sądził IchMć^pp. posłowie nasi ostrzegą tego, żeby sposób płacenia wojsku przez województwa żadnym sposobem alterowany nie był, cognitio jednak uoaeąuationis, aby wszystkie województwa równo jedno z drugiem płacili tam być może. 28. Starostowie sądowi że roków grodzkich po kilku lat zwykli nie sądzić, aby na roki swoje na każdą kadencyą zjeżdżali sub paena mille marcarum eicepta infirmitate et vere legali impedimento. 29. Starostw sądowych i wszelakich urzędów ziemskich aby nie dawano tylko incolis terrarum et possessionatis w ziemiach i województwach według dawnych praw. 30. A nowe urzędy, których w konstytucyach niemasz, aby abrogowane były in futurum salvis modernis possessoribus. 31. Processum iuris aby w sądach rigore legis scriptae trzymano i vadia in inscriptionibus contenta aby wskazywano. 32. Starostowie sądowi aby exekucyi de legitime convictis nieodwłocznie i realiter czynili według praw opisanych, in ąuantum by przyszło ex necessitate remissam na trybunał uczynić, aby sine beneficio aresti był terminus conservatus. 33. Moneta in regno iż jest sanguis reipublicae et splendor maieutatis, którą teraz zepsowana, mamy, przeto IchMć pp. posłowie nasi znosić się będą cum republica o sposobach któremiby corrupta moneta naprawiona et in valore z postronnemi państwy porównana być mogła. Między inszemi proponent i te sposoby jeżeli się będą zdały, aby na każdy rok rzpta dziesięć poborów składała na wykupienie szelągów ; cursum szelągów ad mediam partem żeby restingere, tymfy do dwudziestu groszy postanowić. Dobra moneta aby extra regnum nie wychodziła ; Tymf i Boratyni aby się sprawowali czemu nad pozwolenie komisyej lwowskiej więcej pieniędzy złych bić ważyli się, examen serium wszystkich pieniędzy wybitych nad komisyej lwowskiej pozwolenie aby było. A gdy dobra moneta nastanie, aby eo pretio kupcy przedawali wszystko sub paena capitis, jako było anno 1662 antę introductionem monetae. 34. Podatki województw i ziem aby zadym sposobem do skarbu nie wchodziły. 35. A że ewakuacyej skarbu koronnego doszło nas wiedzieć, przeto IchMć pp. posłowie urgebunt revisionem skarbu koronnego i regestru klejnotów et totius gasae pretiosae po śmierci św. p, króla IMci Władyława Czwartego przez IMciów pp. senatorów i komisarzów a republica deputowanych spisanego i podpisanego upomnią się, według którego co niedostawać będzie, aby sukcesorowie wszystkich IMciów pp. podskarbich aż do dzisiejszego i IchMć pp. komisarzów na rewizyą skarbu naznaczonych przypozwani byli wszyscy i ci którzy radzili wydawać klejnoty królowi IMci i wszyscy interesanci, aby się spwawowali z IMcią księdzem prymasem ; także expostulować o przywrócenia obicia potowego i korony moskiewskiej jako ślubował. 36. Którykolwiek ex successoribus przeszłych IMciów pp. podskarbich i teraźniejszy IMć p. podskarbi kwitu potrzebować będzie, aby wprzód kalkulacye swoje ad examen na sejmiki podali z wszytkich prowentów i podatków rzptej tak przeszłych, jako i przyszłych a sejmiki calculaHonis wyexaminowawszy dadzą facultatem pp. posłom do otrzymania kwitów, inaczej otrzymane kwity nieważne będą. Kontrakty prowentów, które do skarbu wchodzą, aby przez skarb ad plus offerentiam stanowione były, cognitio zaś plus offerentiae na sejmie przez dwie niedzieli od początku sejmu ma być uznawana. 37. Myta wodne na eliberacyą Elbląga pozwolone i wszytkie myta aby examinowane były serio, aby na które prawa nie masz abrogowane były, a ci wszycy exactores, którzy myta, na które prawa nie masz wybierali, aby karani byli, na mytach aby currenti moneta płacono. A którzy drobną monetę na mytach brali, aby takąż oddawali, przemyta na co się obracają, żeby non ad usus privatorum ale na skarb były obrócone. 38. Dług także jakikolwiek ktoby sobie pretentował u rzptej, aby realitas jego na sejmikach wprzód examinowana była, inaczej płacony nie będzie. 39. Składne winne czemu ultra consensum reipublicae in duplo podniesiono, przez co jako depactamur spytają się IchMć pp. posłowie IMci p. podskarbiego. Ponieważ skarb nie wiedząc co się w ziemiach dzieje asygnacye na wypłacenie żołnierzom wydaje, z których asygnacyi i wojskowi satysfakcyej nie odnoszą i podatki publiczne confunduntur i ziemie contra ąualitatem gravantur, przeto aby skarb więcej in futurum żadnych assygnacyi żołnierzom do województw i ziem nie mając na to deklaracyej sejmowej nie wydawał, ale województwa przez komisarzów swoich na sejmikach obranych płacić będą wojsku; proventus także wszelakie reipublicae sub tempus inrregni aby examinowane były. 40. Jaka rzpta nasza praktykami szkodliwemi in materia electionis pana, inscia republica czynionemi, po te czasy pomieszania distracta, na ostatek i bello dviii, które inaczej tylko sangvine civium ugaszone być nie mogło zniszczona została, my sensimus, świat widział, przeto zabiegając temu in futurum, ktoby się ważył lub z senatu lubo ex eąuestri ordine cuiuscumąue status, conditionis, praerogativae et praeeminentiae, ultra communem scitum et consensum całej rzptej post fata króla IMci teraźniejszego in materia electionis pana konferencye i praktyki jakie, nie ogłosiwszy wprzód całej rzptej intencyej swojej czynić, lubo tacite lubo aperte zmawiać kandydata na państwo inscia republica promonować, korrupcye brać na to et cives privatim praktykować, albo motus jakiekolwiek czynić, taki kożdy jako perduellis sądzony i na gardle karany być ma. Listy prywatne in materia electionis aby publikowane i membrany od kandydatów in materia electionis in futurum aby deklarowane reipublicae były. 41. Senatus consulta że nam tot mała in republica causarunt, ustawy sejmowe częstokroć znoszą i sancita swoje aeąualitati contraria in convulsionem status stanowić audent a cokolwiek in republica erratum est autoritate senatus consultorum zasłaniać się zwykli, przez co fortiorem erorów swoich biorą defenzyą, przeto instabunt IchMć pp. posłowie nasi, aby senatus consulta zniesione były a ministri status przy królu IMci residentes sprawować się tego będą in futurum rzptej, jeżeli cokolwiek przeciwko prawu et contra instituta ode dworu wychodzić będzie sub privatione officiorum suorum. 42. Ponieważ ambitio et avaritia gradus evertendarum rerum publicarum saeculo nostro in tantum excreverunt, że i przez głowę jeden drugiego ad honores et beneficia reipublicae nazbyt gorąco ubiegać się zwykli, przez co maiestas regia in sua iustitia distributiva inąuietatur, bene meriti w nadziejach i zasługach swoich portione sua privantur, rzpta turbatur, ztąd małe contenti, ex małe contentis zaś odia na ostatek i bella civilia pochodzą, przeto zabiegając temu in futurum, aby ponatur modus ambitioni et avaritiae, każdy illicitis modis concurrens ad honores et beneficia reipublicae aby pro excluso censeatur. 43. A że jedni beneficiis reipublicae nazbyt ditescunt, drudzy zaś za zasługi swoje ex distributnra iustitia nic nie odbierają, przeto aby jednemu bene merito nie godziło się więcej nad dwoje starostw trzymać, ut legę caveatur starać się będą pp. posłowie nasi. 44. Eventus nas docuit, że rzpta z porannych sessyi szczęśliwsze couclusiones i skutki consiliorum zabierać zwykła, przeto aby tak na sejmach jako i sejmikach sesye i rady publiczne z rana się zaczynały, ażeby po gospodach przed sesyą praktyk żadnych, które częstokroć mieszają consilia publica nie bywało, ale kożdy publice co rozumie pro republica zdanie swoje opowie. 45. A że na sejmy jedni zawsze posłowie obierani być zwyli, przeto aby jednemu nie godziło się być posłem ustawicznie przynajmniej przez jeden sejm, inaczej obierani być nie mogą, serio zlecamy IMciom p. posłom naszym, in quantumby które województwo tego nie przyjęło, aby naszemu województwu konstytucyą przynieśli o tem. 46. Marszałek izby poselskiej żeby privata authoritate sam przez się naznaczał deputatów na sądy albo komisarzów ad quaevis munia reipublice obeunda, ale kożde województwo z pośrodka siebie mają ich naznaczać i obierać. 47. Wielką ztąd stan szlachecki przeciwko prawom i perogatywom swoim cierpi krzywdę od stanu duchownego, że nie tylko poddanych ale też i same osoby szlacheckie do sądów swoich konsystorskich pociągają i exkomunikami ex levissimis occasionibus agrawują i tego miecza fulminis spiritualis, którego chyba in maxima defensione kościoła Bożego zażywaćby się godziło, abutunlur. Przetoż aby inter status co gorszego potem nie wyniknęło, starać się będą gorąco IchMć pp. posłowie nasi o konstytucyę generalną, żeby szlachcic i z poddanymi swymi o dziesięciny, meszne, wyderkafy i o żadne sprawy pociągany nie był, tylko do sądu ziemskiego grodzkiego według starych praw albo do trybunału koronnego, ponieważ eo fine mają tam z nami commune iudicium. 48. Ex libris beneficiorum żadne dowody aby do prawa duchownym nie służyły, oprócz tych, które z funduszów i zapisów koronnych wywiedzione bądą. Także iż przywileje ad malam informationem na dziesięciny niezwyczajne z dóbr królewskich, zwłaszcza z wójtowstw sumami i taksami obciążonych, cum praeiudicio possessoris upraszają sobie, aby takowe przywileje żadnej wagi nie miały i takich przywilejów mimo prawo nie upraszali, pogotowiu do nich aby szlachty nie pociągali. 49. Także i w dobrach ziemskich gdzie ani ex vi fundationum et erectionis nie mają na to dowodów ani dekretami trybunalskimi przysądzonych decym, ale tylko konsystorskim sądem wynalezionych i wyciśnionych, aby takowe dekreta nullitatis były i na sejmie coronationis zniesione jako to na Kowynickiej majętności novissime ferowany stanął dekret, gdzie ex nullo fundamento non adcitato etiam haerede a bez wszelkiego dowodu wytknąć kazano dziesięcinę, aby ten dekret był kasowany, salva jednak repetitione in foro competenti, jako to w ziemstwie i trybunale, jeżeliby jaki słuszny pretekst miał który pleban i sufficientia documenta lubo na tęKowynicką majętność, lubo na inne dobra ziemskie, czego się IMć pp. posłowie nasi serio upomnią. A gdzie nie mają na wytyczne dziesięciny żadnego prawa ani funduszu, aby się ich nie upominali i do konsystorza o nie nie pociągali, ale pieniężnemi pensiami według prawa sobie należącemi konteutowali się. 50. Z kancelaryej także duchownej aby żadne inhibicye na zahamowanie procesów i dekretów sądu świeckiego cuiuscumąue subsellii, aby wydawane nie były.