Sejmik urosły na skutek pomnożenia się spraw rozmaitych, jak podatkowych, administracyj podatków wojewódzkich, rachunków z tychże podatków, dalej na skutek obmyślania mnożących się spraw obrony ziemskiej, które nie można było załatwić na jednym sejmiku lub też które zmuszały do natychmiastowych uchwał — przemienia się zwolna w rodzaj sejmu ziemskiego, stanowiącego niemal o wszystkich najważniejszych sprawach. Oczywiście że takie niepomierne spotężnienie sejmiku odbiło się w jego stosunku do sejmu, niemniej jak i na stosunkach sejmiku z królem. Odstąpiono jak zobaczymy tutaj znacznie od praktyki dawnej, na mocy której sejmik, jako instytucya młodsza podporządkowany był tym dwom władzom i zupełnie od nich zawisły.
Jeszcze w poprzednim okresie sejmik zwoływany przez króla względnie przez sejm czuł to, że od tych władz czerpał pełnomocnictwo w poruczonym sobie zakresie działania, że bez ich upoważnienia niema właściwie zebrania sejmikowego, lub też zebranie takie jest nielegalnem. Wszelkie ważne sprawy, wiedział o tern sejmik, miały być załatwiane na sejmie. Nawet w czasie bezkrólewia, gdy prymas zwoływał sejmiki, sejmik wiszeński w grudniu 1575 r. zebrany uważa się za niekompetentnego do powzięcia uchwały poborowej — nie chce bowiem niczego particulatim na województwo stanowić i odkłada ważne sprawy do zjazdu wszystkiej korony pod Jędrzejów4). Sejmik udaje się do sejmu, jako najwyższej instancyi w kwestyi interpretacyi ustaw 5), chce żeby tak dobrze pakta z postronnymi i lennikami zawarte, jako i uchwały partykularne sejmikowe w sprawie bezpieczeństwa ziemi stanowione, przez sejm były zatwierdzane 6) Panuje zasada, że ogółem wszystkie lauda prywatne ziem i województw, czy to w sprawach podatkowych lub obrony ziemskiej miały być przez sejm aprobowane, aby zyskały prawomocność 7).
Gdy za Władysława IV kilka sejmów zerwano odczuła szlachta brak organu wyniesionego przez nią na pierwsze i naczelne miejsce rzpltej. Król rządził bez sejmu, przy pomocy senatu więc bez udziału szlachty ilekrotnie sejm był zerwany. Jak sobie szlachta radziła by mimo to władzy z rąk nie puszczać, widzimy z kilku
») Nr. 266 art. 2. ') Nr. 290 art. 2. ») Nr. 241. *) Lauda T. I. Nr. 27 art. 7. •) Ibidem Nr. 149. •) Ibidem Nr 223. art. 46 i Nr. 299 art. 8. 7) Nr. 2 art 8
XXI
uchwał sejmikowych. I tak uchwalono 13 września 1646 r. na sejmiku w Wiśni ze względu na sejm zerwany, że gdyby nawet sejm nie stanął, sejmiki relacyjne mimo to na cztery tygodnie po zerwanym lub niezerwanym sejmie przyjdą do skutku '). W następnym też roku uchwalono sejmik tylko na wypadek zerwania sejmu a to celem opatrzenia bezpieczeństwa publicznego, na które to opatrzenie już posiadano zezwolenie sejmowe, gdyby zaś sejm przyszedł do skutku, naówczas sejmiku nie będzie 2). Zgodne to z uchwałą sejmu postanowienie, miało jak uchwała opiewa, zapobiedz strasznym inkonweniencyom po ziemiach się szerzącym w braku sejmu. Wprawdzie sejmik wkraczał tutaj w atrybucye sejmu, ale nasamprzód wynikł z upoważnienia sejmowego, powtóre uchwały jego zyskać miały aprobatę sejmu. Szlachta stara się sejm zerwany zastąpić sejmikiem, ale też z drugiej strony stara się i upadającemu sejmowi nie dać upaść. To ostatnie usiłowanie wypij wa z instrukcyi sejmikowych, danych posłom na sejmiku w Wiśni 15 grudnia 1651 r.3). Posłowie mieli się starać, by żadnych publicznych obrad konwokacyi [senatorów] nie było bez udziału szlachty, by spraw sejmowi należących nie poprawowauo w senacie. Domagano się nawet, by na wojnie, do rady wojennej, powoływano deputatów ze szlachty.