Czerpiąc obficie z licznych źródeł wzrostu życia parlamentarnego, wyzyskując każde zebranie ziemiańskie do zwiększenia powagi i znaczenia, sprawili ziemianie, że sejmik musiał uróść i liczba zebrań niusiała się pomnożyć. Istotnie na czas Stefana Batorego i Zygmunta III przypada wzrost rodzajów sejmików. Jak już wspomniano prócz sejmików elekcyjnych, zwoływanych przez wojewodę był sejmik przedsejmowy, zwoływany przez króla lub z mocy uchwały sejmowej, na którym dokoiiywano eltkcyi posłów, którym to dostarczano wskazówek co do ich działalności na sejmie, i w tym celu spisywano dla nich instrukcye. Od daty ufundowania trybunału lubelskiego tj. od 1578 r. przybywa sejmik elekcyjny deputacki, następnie od 1591 r. sejmik relacyjny, początkowo wraz z deputackim odpra wiany 3), późuiej zaś w terminach odrębnych, na którym posłowie zdawali sprawę ze swej działalności poselskiej.
Sejmik defmtacki rozwinął się w zgromadzeniu mające na oku daleko więcej materyi aniżeli obiór trybunalskiego deputata. Przcstrzigano wprawdzie zasady, że sejmik każdy ma być ad hunc solum actum^), ale wskutek praktyki, że nagłe sprawy załatwiano na pierwszym zebraniu szlacheckim, chociażby i na roczkacb, poczęto i sejmiku deputackiego używać nawet celem uchwalenia poborów jak np. 1609 r. lub pogotowia wojennego i p jborów, jak 11 września 1589 r., a widzimy nawet jak sejmik ten debatuje nad środkami uspokojenia ziemi i wysyła w tym celu deputatów do hetmana i króla, jak to było w 1607 r. W r. 1610 na elekcyi deputata dokonano związku przeciwko uarastniczyni kupom Siedmiogrod/^iau, pacyfikowano szlachtę jak w 1624 r. słowem prócz elekcyi poborców i szafarzy, prócz słuchania sprawozdań posłów na sejm ten wysłanych, zajmowano się c^ym szeregiem czynności 5), w obec których elekcya deputata była nieraz drobną tylko cząstką materyi sejmikowych. Prawda że niekiedy na uchwały zapadłe nS takimże sejmiku deputackim nie wszystkie
') Ob. Nr. 7. ») Nr. 179. «) Ob. Nr. 51 art. 1., 5. por. Nr. 133 art. 4. *) Król przestrzega tej zfcsady, jak wypływa z orędzia jego z 10 sierpnia 1617 r. do ziemian województwa ruskiego, w którym oznajmia o przedłożeniach swych sejmowych na sejmikach depulackich mających być wniesionych, a że te sejmiki tylko jednemu aktowi należą, a my niektóre sprawy Rzpltej chcemy przedłożyć, przeto obwieszczamy o tern. Castr. San. 144 p. 1.^49. ') Por. Nr. 83, 90, 91, 98, 99.
XTV
godziły eię ziemie, niektóre wprost protestowały, jak np. Sanoczanie w 1609 r. przeciwko poborowi uchwalonemu, „gdyż sejmik zwołany był na obiór deputata". Mimo takie protesta sejmik deputacki nie przestał mnożyć materyału do najróżnorodniejszycłi obrad sejmikowych, zwłaszcza gdy jak w 1613 r. deklarowały ziemie pewne ryczałtowe sumy poborowe i to na lat kilka. Okazała się potrzeba załatwienia kontroli poborów i postanowiono, aby te rachunki odbywały się na sejmiku deputacki m '). Że uchwałę tę wykonano, widzimy z postanowień sejmiku deputackiego z 1644 2) gdzie „ciągnono liczbę" a poborcę sanockiego postanowiono przesłuchać na następnym sejmiku. Tak więc już w czasach króla Władysława IV sejmik deputacki nosi w sobie zarody późniejszych gospodarskich sejmików.