[fragment nieczytelny w skanie pierwodruku]
AKTA
GRODZKIE I ZIEMSKIE
T. XX.
LAUDA SEJMIKOWE
[fragment nieczytelny w skanie pierwodruku]
TOS
AKTA
GRODZKIE I ZIEMSKIE
W SKUTEK FUNDACYI
śp. Aleksandra hr. Stadnickiego
WYDANE STARANIEM
GALICYJSKIEGO WYDZIAŁU KRAJOWEGO.
TOM XX.
WE LWOWIE.
GŁÓWNY SKŁAD W KSIĘGARNI SEYFARTHA I CZAJKOWSKIEGO. Z DRUKARNI E. WINIARZA WE LWOWIE.
LAUM SEJMIKOWE
[fragment nieczytelny w skanie pierwodruku]
OPRACOWAŁ
ANTONI PROCHASKA.
[fragment nieczytelny w skanie pierwodruku]
PRZEDMOWA.
I.
Lauda jako źródła historyczne. — Sejmik generalny wiszeński, jego stosunek do chełmskiego i halickiego. — Objawy wzrostu. — Dążenia do najwyższego sądownictwa wojewódzkiego. — Objawy życia parlamentarnego na rokach, na zbrojnych zgromadzeniach szlachty, na okazowaniach — Media militia. — Wzrost sejmikowego życia przez konfederacye ogólne i patrykularne, — Wpływ dyssydentów na rozwój konfederacyi. — Zwiększenie się rodzajów sejmików. — Rozwinięcie się sejmiku deputackiego. — Zwiększenie działalności sejmikowej skutkiem skarbu wojewódzkiego. — Rozszerzenie się sejmiku przez decentralizacyę. — Przyczyny i wzrost tejże. — Instrukcya królewska i instrukcye dla posłów sejmowych. — Rola marszałka. — Senatorowie i brać szlachta. — Mieszczanio. — Miejsce sejmików, zjazdów zbrojnych. — Przesuwanie materyi sejmowych na sejmik. — Kto zwołuje sejmik.
auda sejmikowe dwóch województw ruskiego i bełzkiego obejmą swą treścią ^|i^ zarówno jak i treścią pokrewnych sobie aktów tę nową seryą dziesięciotomową Aktów grodzkich i ziemskich od 20 tomu począwszy. Stanowią lauda obfite źródło do poznania przeszłości tych wielkich ziemi Rzpltej. W szczególności samorząd ziemski znajduje w sejmikowych uchwałach odbicie rozwoju, począwtzy ob 1572 r., w którym poczęto je wpisywać do ksiąg grodzkich aż do ostatnich czasów Rzpltej. Idzie ten samorząd w parze z rozwojem parlamentarnym z którego wyszedł; sejmik i dalej nie przestaje być piastunem samorządu prowincyoualnego, dozoruje jego orgaua, prostuje zboczenia, ustanawia lub zwija pewne instytucye, które dla celów politycznych lub społecznych powołuje do życia.
Szybki rozwój życia sejmikowego przypada właśnie na czasy, w których postanowienia sejmikowe wpisywać poczł^to do aktów grodzkich. Od r. 1572 możemy już na podstawie laudów śledzić rozwój życia parlamentarnego w czterech jego wschodnich ogniskach, a mianowicie rozwój trzech sejmików województwa ruskiego tj. wiszeńskiego generalnym zwanego, obejmującego ziemie lwowską z powiatem żydaczowskim, ziemię przemyską i wreszcie trzecią sanocką; drugiego sejmiku halickiego dla ziemi halickiej
z powiatem kołomyjskim i irembowelskim i trzeciego chełmskiego sejmiku dla ziemi chełmskiej z powiatem krasnoBtawskim ; czwarte ognisko sejmikowe było w Bełzie dla całego województwa bełzkiego z powiatami lubaczowskim, horodelskim i buskim. Z aktów tych czterech sejmików poznajemy nadzwyczaj ruchliwe życie ziemiaństwa, śmiałe pochwycenie władzy w czynne ręce, wzrost życia parlamentarnego i upadek, poznajemy organizacyę sejmiku, jego dążenia do rozwoju i decentralizacyjne kierunki oraz i skutki tychże, jego stosunek do innych sejmików, do sejmu i do władz centralnych, słowem całe życie polityczne i społeczne ziemiaństwa znajduje tutaj liczne objaśnienia swej przeszłości dotyczące. Przebiegnijmy pokrótce bodaj ważniejsze momenty, te mianowicie do których lepszego poznania dostarczają nam lauda nowych źródeł a przedewszyskiem do poznania samego sejmiku, jego organizacyi i kierunków rozwojowych.
Rozpoczynamy wydawnictwo zbiorem aktów odnoszących się do sejmiku wi- Bzeńskiego.