') Nr. 85, 87. *) Ob. protestacye z roku 1617 wniesioną do grodu lwowskiego C. Leop. 362 p. 254. non praestolatis e conventu particuiari Yisnensi incolarum territorii leopoliensis communicationibus, ut ipsi ultro promiserant, consiliorum et responsis, tj, w sprawie... de competentia iurisdictionis surrogatorialis. ■*) Nr. 79 por. Nr. 117. ") Nr. 24, 25, 26 cf.'Nr. 144.
Zdarzało się jednak że szlachta pod bronią uchwala postanowienia w żadnym stosunku z wojną nie stojące, jak np. pobór, uchwalony przez ziemian sanockich 17 sierpnia 1618 r. 1). Król oczywiście zniósł uchwałę jako nielegalną 2). W społeczeństwie jednak szlacheckiem rozwija się coraz bardziej pojęcie o jego władzy prawodawczej nawet w zbrojnem partykularnem zebraniu. Do takich zebrań o wojskowym charakterze należą z dawna praktykowane okazowania szlachty przed wojewodą lub kasztelanem. Władze naczelne ziemskie miały tutaj sposobność przekonać się o pogotowiu i o uzbrojeniu ziemian. Okazowania poszły w zaniedbanie, lecz w obec grozy tureckiej odżyły zuowu. Podajemy tutaj cały szereg regestrów okazowań z lat 1617 — 1638 tak lwowskich jak i przemyskich ziemian, popisujących się u Świętego Krzyża, jako też sanockich odbywających popis pod Sanokiem. Są one ciekawym dokumentem, bo mamy w nich spisy także i owych, którzy nie w pełni używali praw szlacheckich, braci mniejszej uboższej, media militia, biorącej udział we wszystkich zebraniach szlacheckich, głosującej, odpowiadającej w sądach ziemskich i prezentującej się w obec kasztelana z kijem, czasem na kobyle, ale częściej z maczugą lub jak dowcipnie pisarz obozowy tutaj zaznacza, wirzchem na podeszwach 3), mówiący o sobie w Samborszczyźnie 4), że zeszli na nędzę wskutek nadużycia starostów Samborskich, którzy wskazali kmieciom, aby posłuszeństwa dawnym swym panom więcej ni'^ czynili i dwory i folwarki pod się podzieHH a któryby (z szlachty) przyszedł albo przyjechał aby zabili; że drudzy tułając się pod płoty pomarli, wiele ich do Wołoch i do Węgier, niektórzy do Turek wyszli, drugie potracono, powieszano, rozlicznie żebrząc poginęli. owa co pirwej do kilka set ich służyło Rzpltej na dobrych koniech, dziś dwadzieścia koni ze wszystkich tych wsi do służby Rzpltej nie wyjedzie, muszą drudzy odrapani o kijach wyniść, bo jem wszystko pobrano. Prawie się nad nimi przeklęctwo żydowskie wypełniło, że niewolnicy waszy będą nad wami panować woła ta uboga szlachta Samborska 5).
Już Łoziński w „Prawem i lewem" wskazał na owe regestra okazowań jako na źródło do dziejów owej drobnej szlachty i trafną podał jej charakterystykę. Odcina się drobn . ta szlachta w regestrach od innej szlachty swemi dziwnemi nieraz nazwiskami i przezwiskami, Już imię samo uderza swojem różnorodnem brzmieniem- I tak w rodzinach Kopystyńskich, Bilińskich, Błażowskich, Podwysockich, Brosniowskich, Suleckich spotykamy Ferensów i Faratów, Dziordziów, wśród Czajkowskich, Wartoszów, Stasiów obok Hrycków i Iwanów. Lecz gdy na okazowaniu stawiło się nieraz kilkunastu Jasniskich, Witwickich lub Struty ńskich, łatwo można było wśród nich znaleść kilku a nawet i kilkunastu jednego imienia. Dodawano przeto dawnym zwyczajem ogólno słowiańskim patronimika. I tak np. Czajkowscy dodają sobie do
*) Nr. 169 p. 303. *) Nr. 7 art. 1. ^) Nr. 7 art. 2. O wielkiej zawiści chłopów Samborskich przeciwko tej szlachcie, obacz instriikcyę sejmik)W<ą z 1626 r. Nr. 149 art. 38. Sejmik popierał prośby szlachty Samborskiej; jeszcze w 1632 r. poleca sejmik wiszeński desiderata tej szlachty do popierania na sejmie. Ob. Nr. 182 art 48 i 49.