Podobnie jak sejmiki chełmskie i halickie, jedne wcześniej drugie później, wyłamały się z pod generału wiszeńskiego, począł się i sam generał wyłamywać z pod powagi zjazdów ogólnych, sejmów. Widać to już z uchwał styczniowych 1577 r. konfederacyi lwowskiej postanawiającej, że jeżeli konfederacya generalna w Warszawie nie uwzględni punktów danych posłom w instrukcyi, natenczas pozostają przy swojej konfederacyi. Głównie spotyka się objawj wyłamywania się z pod powagi sejmu na polu skarbowosci, jak to Nvidoczna z protestu przeciwko uchwale sejmowej ze strony sanockich ziemian w 1621 r.-^), z uchwał wiszeńskiego sejmiku zmieniających termin poborów lub też pozostawiających szafunek podatków uchwalonych na sejmie przy województwie 5). W każdym innym względzie wysoko powagę sejmu po nad powagę sejmiku kładziono w województwie na generale wiszeńskim, który z wszyskiemi sąsiedniemi województwami pozostaje w łączności, wymianie zdań, a nawet stara się o odnowienie zanikającego generału małopolskiego, w Korczynie niegdyś odbywającego zgromadzenie przedsejmowe dla wszystkich prowincyi małopolskich.
*) Laudum halickie z 28 lipca 1575 r. W instrukcyach wiszenskich polecano niekiedy posłom referować się do artykułów halickich. Nr. 59 art. 48. ') Laudum wiszeńskie z 25 czerwca 1648 r. opiewa: Lauda wszyskie prywatne ziem lwowskiej, przemyskiej i sanockiej aby aprobowane były, a iż z laiulum ziemianie lwowscy postanowili sobie dla pohamowania swawoli, tedy go takiej wagi mieć chcemy, jakoby tu wespół na tymże sejmiku postanowione było, gdyż to z ochoty swojej i potrzeby uczynili Ich Mcie. ') Nr. 155 laudum z U stycznia 1627 r. i Nr. 158 laudum z 31 sierpnia 1627 r.
VIII
Na podstawie aktów zawartych w tomie niniejszym można wglądnąć głębiej w- przyczyny wzrostu sejmikowego życia właśnie w latach tutaj objętych, to jest w okresie lat 1572—1648. Jest to okres na który przypada pięć', bezkrólewi, a jeżeli weźmiemy na uwagę, że na sam początek okresu od r. 1572 — 1587 'przypadają trzy bezkrólewia, ogółem obejmujące całe trzy lata i jeden miesiąc, zrozumiemy łatwo, że właśnie te bezkrólewia, w których władza przeszła na"cały ich przeciąg w ręce szlachty, stały się źródłem wzrostu życia sejmikowego.
Objawy tego wzrostu śledzić można na podstawie zebranych tutaj aktów w kilku kierunkach. Przedewszystkiem w usiłowaniach reformy sądownictwa najwyższego 1). Sprawa ta poruszona przez szlachtę na licznych sejmikach^województwa ruskiego, dała początek uroczyście zagajonemu 28 lutego 1575 r. we Lwowie sądowi generalnemu województwa ruskiego, nad którego poprawą i później jeszcze aż do 2 listopada 1577 r. na sejmikach radzono. Obrady nad ordynacyą niemniej jak i nad "poprawą tych sądów zaprzątnęły umysły szlachty na sejmikach, o tyle ważniejszych od innych, że sprawa była żywotną i w całej Rzpltej przez ziemian na sejmikach pilnie obradowaną. Widzimy tutaj w Wiśni zgodność dążenia ziemian z resztą szlachty w kierunku złożenia z króla brzenaienia najwyższego sądow.nictwa a niezgodność w szczegółach przy uskutecznieniu zamiaru ; widzimy dążenia do unifikacyi królestwa pod względem prawa wymiaru sprawiedliwości, do rościągnięcia tego najwyższego sądownictwa ziemiańskiego w województwie także i na stan duchowny tudzież i na mieszczaństwo, niemniej ja!c i przeciwdziałanie duchowieństwa i mieszczan ■ przeciwko tym usiłowaniom ziemian -). Działalność ta sejmikowa województw nie poszła na marne, lubo sądy wojewódzkie nie cieszyły się sympatyą ogółu. Myśl ziemian co do reformy podjęto na sejmie i utworzono najwyższe sądownictwo, już nie dla jednego województwa, ale dla całej Korony.