Również i ten wniosek wypływa z porównania Ust i godności elektów, że dobrze odprawione poselstwo czy marszałkostwo służy elektom za szczebel w posuwaniu się w hierarchii urzędniczej, co bardziej, że kto w Rzpltej chciał wybitniejsze zająć stanowisko, chociaż by był z rodu książęcego, jak mamy tego przykłady na Wisniowieckich, musiał odbyć praktykę na sejmikach, zasłużyć się bodaj w jednej ziemi, w jednem województwie, i dać dowód głębokiej znajomości interesów ziemiaństwa. A jakkolwiek elekci bronić mieli interesów przedewszystkiem stanu ziemiańskiego, jednakże nie można odmówić elektorom tego demokratycznego, całe Rzpltę szlachty do jednego poziomu niwelującego ducha wolności, który w t-lckcie nie chciał widzieć ani oryginalnego legisty ani wielkiego męża stanu, ani znakomitego i wybitnego działacza sejmowego, lecz tylko i jedynie organ ducha i dążeń ziemi, kimbykolwiek elekt był z rodu lub ze swej godności. Prawda że w tej dążności tkwił błąd jednostronności i partykularyzmu, ale pod koniec doby sejmowej widzimy i tutaj zmiany, widzimy i elektów gęstych ze stronnictwa dążącego do reform gruntowych Rzpltej a i elektorowie z końca doby sejmikowania daleko szerzej patrzą i po za interesa stanowe sięgają, aniżeli to było pod koniec XVI w.
Podczas gdy historyk znajduje w landach tak bogaty materyał do dziejów ważnego i wybitnego sejmiku, do historyi bądź prowincyi całej kresowej bądź też do rodów w niej przez dwa wieki kolejno działających, to i badacz prawa znajdzie tutaj nie mniej cenny materyał do instytucyi prawnych, czy to prawa prywatnego lub karnego lub też przewodu prawnego. Oprócz tego tak różnorodnego prawnego materyału zawierają lauda całe szeregi pomników, odnoszących się do organizacyi sądownictwa kapturowego a nawet ważne pomniki sądownictwa partykularnego, żo tylko wskażemy na laudum ziemian sanockich przeciwko zbójcom 1). Wystarczy rzucić okiem na indeks rzeczowy, aby się przekonać, że podobnie jak uchwały sejmowe tak też i instrukcye lub uchwały sejmików, stanowiące zresztą podstawę do uchwał sejmowych, zawierają także dla badacza historyi prawa rodzimego ważny, nieraz jedyny w swoim rodzaju materyał.
Lwów, 25 stycznia 1009.
LAUDA
Sejmiku generalnego wiszenskiego
[fragment nieczytelny w skanie pierwodruku]
w Jarfowcn, 13 lipca 1573. Wojewoda rnski zwołuje ziemian sanockich pod Gliniany na 31 lipca.