Instrukcyę i ogółem akta sejmikowe podpisuje marszałek lecz w pierwszych latach bezkrólewia nie podpisywał on tego aktu sejmikowego, jak to wyraźnie wykazuje akt konferencyi nad Rakiem 1574 r. 5). Sejmikujący, jak to widzimy z laudum 1 czerwca 1573 uchwalonego, dawali władzę sędziemu przemyskiemu spisać laudum i pieczęcią swą potwierdzić, którego podpis tenże sam walor mieć będzie, jakby przez pp. rady i rycerstwo był uczyniony. Innym razem polecają sejmikujący kasztelanowi lwowskiemu i wojskiemu przemyskiemu podpisać laudum 6). Dopiero od 1606 r. podpisuje wszystkie akta sejmikowe marszałek zjazdu, nawet podpis jednego lub kilku
*) quia legibus regni cautum est, ut iudices pro iudiciis trib. regni. lublin, unanimi consensu eligantur. Protest z 11 maja 1658. ') Ob. Nr, 113. ») Nr. 193 art. 24. *) Nr. 231 art. 5. ') Nr. 11. •) Nr. 23.
XVIII
z senatorów, jaki zazwyczaj przed tern spotykano w aktach, z dodatkiem ,imieni>m pp. rad", nie jest już koniecznością, i z 1411 r. znika z aktów. Szczegół ten świadczy o tern, że właśnie w czasach bezkrólewiów sejmik zdemokratyzował się; a w latach rokoszu Zebrzydowskiego stał się już instytucyą ziemiańską, w której senatorowie dawniejsze swe znaczenie postradali.
Przed rokoszem ważną rolę na sejmiku odgrywali pp. rady. Należeli tu z pp. rad duchowych arcybiskup lwowski i biskup przemyski, ze świeckich wojewoda Rusi i trzej kasztelanowie lwowski, przemyski i sanocki. Stanowili oni osobne koło i osobno naradzali się; szlachta zaś stanowiła odrębne koło i dopiero w początkach XVII w. nastąpiło połączenie obydwóch kół, i od 1G03 r. począwszy tak senatorowie jakoteż i szlachta obradują w jednem kole wspólnie l). Niepojawienie się starszyzny na sejmiku wcale nie przeszkadza szlachcie do odbycia obrad i postanowień, czego przykład mamy w obradach z 31 grudnia 1375 r. Argumentuje bowiem trafnie szlachta, że sejmik odbywa się authoritate conventus generalis electionis loco designato et prwilegiato zwołany, a ąui tacet consenłire videłur, także też o IMciach (senatorach) rozumiemy. Duch demokratyczny przenika zgromadzenie, tylko biskup jest panem i bratem naszym, kasztelan chociażby lwowski jest bratem tylko szlachty. Starszyznę zwłaszcza wojskową wybierano podczas pospolitego ruszenia zawsze z grona senatorskiego, a kiedy i tutaj absentować się poczęli panowie rada, zaraz poczęła szlachta z pominięciem senatorów obierać starszyznę ex nobiliłate^}. Brak większej ilości szlachty na sejmiku spowodowywał że sejmik limitowano z dodatkiem, że jeżeli się nie zjawią na przyszłem zgromadzeniu, pomimo to akt kończyć będziem, nie bacząc na niebytność niczyją 3).
Miesźczan zwłaszcza lwowskich zapraszano na sejmiki tylko w czasie konfederacyi lub kiedy obradowano nad ufundowaniem najwyższego sądownictwa wojewódzkiego. Mieszczanie stołeczni obsyłają sejmik, lecz jak potem zajawiają w protestacyi, tylko przysłuchiwali się obradom koła, słuchali czytania wniosków uchwalonych, ale ani byli pytani o zdanie, ani też zezwalali i owszem, przynaglani do zezwolenia na kapturową juryzdykcyę, kilkakroó publicznie zakładali protest, jak to potem i w grodzie oświadczyli 4). Natomiast do związku konfederackiego, jako do tego, który zapewniał bezpieczeństwo publiczne na czas bezkrólewia, chętnie przystępują mieszczanie. I tak kiedy sejmik wiszeński 1587 r. w listopadzie postanowił pospolite ruszenie pod Rzeszów, celem zapobieżenia walce dwóch elektów, Lwów przez posłów .ofiarował wiarę i stateczność jako w konfederacyi naszej", a konfederaci Rzeszowscy przysłanym posłom lwowskim oświadczają, że skoro „ według dawnej konfederacyi (1464) którą z nami mają i w tym związku z nami być chcą, tedy ich do tego przypuszczamy 5)".
Zwoływano sejmiki do Wiśni, Glinian, Mościsk, Lwowa gdy szło o sprawy całego województwa, a przy obiorze miejsca uwzględniano i życzenie szlachty, jak to
^) Łubieński, Vita Pstrok. 4-19. *) Laudum chełmskie z 31 października 1667. ') Nr. 22. *) Nr. 17, 31. ^) Nr. 45 art. 12.
XIX