W szczególności wyrabiano sobie rozszerzenie władzy na polu skarbowości. Przyczyna tego leżała w potrzebach obrony tej ziemi kresowej Rzpltej, którym sejm, zdaniem sejmikujących, nie czynił już w pełni zadość. I tak czytamy w instrukcji z 5 czerwca 1628 r., iż sejmik waruje to sobie, żeby krajom naszym dostateczna obrona była obmyślona, gdyż inaczej, ponieważ ordinata charitas incipit a se ipso, bylibyśmy bliscy obi'ócić subsidia nasze na żołnierza tych krajów ruskich. Sejmik wiszeński daje nawet dyrektywę podskarbiemu, któremu oddają szafunek zebranych w 1619 r. poborów, żeby te podatki ni nac innego, jedno na obronę krajów ruskich obracali 1). W 1646 r. przy uchwale czopowego na dwa lata na zaciąg żołnierza zastrzeżono sobie na sejmiku wiszeńskim, że tylko za zgodą sejmiku mają być pieniądze wydawane, a podskarbi koronny submituje się, że chociażby i senat kazał, nie gdzie indziej wydawać powinien, tylko tam, gdzie będzie mens i zgoda wiszeńskiego sejmiku 2). Gdy jednak na tej drodze rozszerzania kompetencyi sejmikowej żądania stawały się czasami wprost niemożliwe, natenczas sejmik wiszeński ganił tę zdrożność. Deputaci sejmu z 1634 r. wysadzeni do przesłuchania rachunków podskarbiego nie dali temuż pokwitowania, wzięli sobie rzecz tę do braci, tj. chcieli aby podskarbi „posłał na te sejmiki i usprawiedliwił się ze zdania liczby". Sejmik wiszeński słusznie zganił takie żądania, pr/;edstawiając niemożliwość i szkodliwe następstwa wielkiej nielegalności, gdyby podskarbi miał od sejmiku do sejmiku posyłać celem zdania rachuaków ze swego szafarstwa. W każdym razie i sejmik wiszeński posuwa się na tej drodze szybkiego rozszerzania swych kompetencyi, że tu z licznych przykładów przytoczymy jeden ważniejszy o doniosłych skutkach. W ladum sejmiku kwietniowego z 1647 r. czytamy, „że gdyby sejmik nie stanął lub obrony nie obmyślano, my sobie sdlvam lauM konstytucyę z sejmu przeszłego aprobacyi na sejmik ten zachowaną, in casum nie namówienia opatrzenia pospolitego, in pleno robore zostawujemy i sejmik w sześć tygodni po sejmie okładamy". Było to już przesuwanie materyi sejmowych z sejmu na sejmik, prawda że osłonięte koniecznością i obroną a nawet dawniejszem postanowieniem sejmowem. Tak sejmik przesuwa powoli na się władzę zwoływania sejmików, władzę — która jak obaczymy — spoczywała w ręku króla, a którą już przez limitacye sejmików lub przez nieprawne zwoływanie tychże usiłowano osłabić.
Nie ulega bowiem wątpliwości, że władza zwoływania sejmików spoczywała w ręku króla. Okazuje się to już ze zwoływania sejmików przedsejmowych przez króla tudzież z faktu, że po każdym zerwanym sejmiku, potrzebnem było pozwolenie na nowy sejmik, które dawał król, jak tego dowodzi pozwolenie podobne z 1584 r. 3). Następnie sam król poucza Sanoczan, którzy zagrożeni przez nieprzyjaciela sejmik zwołali
') Nr. 121 art. 3. ^) Nr. 226 art, 3. ') Nr. 32.
XXI
w 1618 r. i pobory uchwalili, że z dołożeniem wprzód J. kr. Mci jako pana i głowy tej Rzpltej to (zjednanie) być miało, gdyż rzecz przjstojna, według trybu dawnego w tak ważnej sprawie na powagę dostojeństwa J. kr. Mci się obejrzeć, w czem że się pochybiło, nie jest togo rozumienia J kr. Mć, aby za takowym prywatnym zjazdem ten postanowiony podatek mógł mieć ?l<uteli swój — słowem król uchyla uchwalenie poboru, gdyż za prywatnym zjazdem, i ponieważ nie wszyscy zezwolili nań, nie może uchwała wziąść swój skutek >), Pouczona przez króla szlachta sanocka o tem, gdzie leżało źródło zwoływania sejmików, protestuje niebawem przeciwko sejmikowi wiszeńskiemu z powodu nielegalnego postępowania tegoż: gdyż na sejuiie złożono sejmik w Wiśni li tylko dla ziemi lwowskiej i przemyskiej a nie dla sanockiej, dlat.>go też nie można było uchwałami wiszeńskiemi obejmować ziomiim sanockich 2). Okazuje się stąd dowodnie, że szlachta województwa ruskiego wiedziała, że źródłem zwoływania s'^jmików jest król.
II.