") o znaczeniu tytułu: wojewoda węgro- wołoski — wypowiedziano dotychczas dwa zdania. Gdy jedni, jak np. Pray, Gebhardi i Engel, a osobliwie Roesler w Roman. Studien, str. 309, starają się dowieść, że książęta niultańscy nazywali się dlatego wojewodami węgro- wołoskimi, by uwidocznić niejako swoje dawniejszą zawisłość od korony węgierskiej, to drudzy pisarze, jak n. p. Fotino, Wcnelin, Lauriauu i inni, a osobliwie Hażdeu w Istoria critica, I. 43 — 49 obstają tem gorliwiej przy zdaniu, że książęta multańscy przez tytuł ten oznaczyć chcieli raczej prawa swe i pretensye, które mieli do posiadłości niektórych na Węgrzech. A chociaż my, z naszej strony, nie jesteśmy wcale zwolennikami ultra-narodowych, że tak powiem, wybryków historyografii rumuńskiej, to w tym razie musimy mimo to całkiem kategorycznie stanąć po stronie pisarzy narodowych i łącznie z Hażdeuem przychylić się do zdania, że książęta multańscy nazywali się istotnie dlatego tylko wojewodami węgro-wołoskimi, by oznaczyć przez to prawa swe i widoki prawne, które mieli do księztw Omlaszu i Fogaraszu, tudzież do bauatu seweryńskiego i do innych posiadłości, znajdujących się w obrębie królestwa węgierskiego. Za tem przemawia przede wszystkiem ta okoliczność że do tytułu: wojewodowie węgro- wołoscy — dodawane były w dokumentach multańskich stale formuły, jako to: wielki wojewoda i pan wszej ziemi w-ęgro-wołoskiej i należących do niej zaalpińskich (czyli węgierskich) posiadłości — albo: wielki wojewoda i samowładny pan wszej węgro-woloskiej ziemi i należących do niej zaalpińsklch i tureckich posiadłości, tudzież Omlaszu i Fogaraszu książę i Banatu seweryńskiego hrabia — albo: będąc władcą i panem całej węgro- wołoskiej ziemi i należących do niej węgierskich posiadłości idosłownie: będąc nadto władcą węgierskiej ziemi), tudzież Omlaszu i Fogaraszu księciem i t. d. A zresztą i skrzętne unikanie tytułu tego w dokumentach łacińskich wskazuje, że nie był on tem,; za co go mają Pray, Gebhardi, Engel, Roesler i inni, lecz że w tytule tym mieściły się w samej istocie pretensye, które niekiedy szły dalej, aniżeli to milem i dogodnem być mogło właściwym władcom królestwa węgierskiego.
®) Chrysowuł, ypncoko^ati, pochodzi według Miklosicza Lex. palaeoslov. 1097 od bizantyń. Xpucróp5uXAov i Oznacza, dosłownie biorąc, dokument ze złotą pieczęcią; w dyplomatyce zaś rumuń.
jakikolwiek bąjdź dokument, wystawiony w imieniu hospodara i zaopatrzony w większą, pieczęć państwowi],.
') Floren zzłać. floremis, od włoskiego fiorino, oznaczał pierwotnie według Miklosicza, Freradworter, jiag. 16. (porów, także Lindego słownik jęz. pols. I. 659) monetę złotii, ze znakiem lilii, wartości 4 lirów, albo 3 soldi; we Węgrzech także monetę złotą, wartości (Ob. Wenelina op. c. pag. 126. S(iq.) jednego sorokowca tylko.
'") Przez słowo „żupan" rozumiano pierwotnie, u Słowian południowych, wielmożów wyższego rzędu, a niekiedy, za dodaniem słówka „wielki", nawet i samych panujących książąt serbskich, jak świadczy o tern Daniczyc w swoim słowniku (Rjećnik-u) starych rzeczy serbskich I. 346, mówiąc: H cajin ce ĄpataBnii rocuoAapii ns iipsa 3Baxy acynanii, ajH BejiiKn; TaKO Bejtn jKynan (ijeme Cre-i-aH HeMaHta (M. 1. 4.) h chu siy CTe*aH, AOKJie ce He saKpaabii. Tak samo było początkowo także u Wołochów i Węgrów. I tu mieli według Wenelina op. c. pag. S2 — 83 żupanowie w pierwszych czasach swego istnienia znaczenie wyższych dostojników państwa, zawiadujących niekiedy całemi częściami kraju. Niebawem wszakże rozpowszechnił się tytuł ten u Wołochów do tego stopnia, że stracił prawie zupełnie swoje pierwotne prerogatywy i znaczył tyle co zwyczajne „pan". Ma on już i w dokumencie niniejszym znaczenie zwyczajnego „pan".
") Znaczenie polityczne wielkiego dwornika (po rum. vorniculu cellii marę) określa Relacya historyczna (Relacya ta została pierwszy raz wydaną w Engla Gesch. d. ungr. Reiches etc.
IV. 1. 1U9— 1 15.) o stanie państwowym Multan w latach 1679— IGSS, Relatio historica de statu Yalachiae 1679 — 1688 (w Magazinu istor. V. 43) w sposób następujący: Yoraik supremus, i. e. iudex Curiae, habet sub se raultos alios vornikos, quos ipse facit, si princeps concedere vult. Ex ofticio habet honum proventum.
'") Logoteta, rozumie się, wielki, (logotheta magnus) znaczył to samo co kanclerz państwa i był według tejże Relacyi hist. (Magaz. istor. Y. 43) najwyższym naczelnikiem całej kaucelaryi dworskiej państwowej.
'•■*) Spatar, spatarius magnus (spatarulti c. marę), po pols. miecznik, według tejże Relacyi