") Dla określenia ozgści Wołoszczyzny południowej używany był, zacząwszy od XIV stulecia (a być może i pierwej) w dokumentach greckich wj'raz OvYyQo-^Xa/Ja, a w dokumentach słowiańskich Oyrpo-B.iaxia, Wggro-wa- Jachia. Ale właśnie w tem stałem dodawaniu słówka,,Węgro-" leży cała istota rzeczy. Przez to wyrażali książęta multańscy z jednej strony prawa swoje do posiadłości, które mieli na Węgrzech, a z drugiej i różnicę swoje od hospodarów mołdawskich, którzy byli także książętami wołoskimi. Nigdzie zaś, a przynajmniej nigdzie w wiadomych mi dotychczas dokumentach, nie spotykałem miejsca, gdzieby książęta multańscy nazywali się wprost hospodarami wołoskimi, a kraj swój Wołoszczyzną albo Walaohią.
'°) A względnie i wszystkie inne zamieszkałe przez Wołochów, czyli, jak ich dziś zowią, zamieszkałe przez Rumunów ziemie.
'*) Zacząwszy już od Nestora; cf. jego JlironiiOB no JaspeHriBeoKOMy enuoKy, iiaa. Apseorp. KOMMHcciii, Ot. Ileiepó., 1872, pag. 4, 5, etc.
") A że Rumuni i u południowych Słowian zawsze jeszcze zowią się Wołochami, poświadcza wyraźnie Wuk Karadżicz, Lexicon serbico-germ.-latinum, Yindobonae, 1852, pag. 68.
") Oprócz miejsc, wskazanych powyżej, wspomina Marcin Kromer o Wołochach jeszcze i na str. 360, mówiąc: Jest Wołosza (a więc bez różnicy krajów) narodem bojowym etc.
") Yolumina legum II. 664, III. 50: Wałaskie wsi płacić mają po 20 groszy.
'") Przemawia za tem między innemi i cerkiew stauropigialna we Lwowie, która, zbudowaną będąc przy pomocy hospodarów mołdawskich, nazywa się w ustach ludu do dziś dnia „wołoską" cerkwią.
Stryjkowski, gdy w Kronice swej (w Zbiorze dziejopisów pols. pag. 295) -') opowiada, że w XIII wieku przez wewnętrzne niezgody bardzo było poszło W. księstwo Litewskie --) na wołoskie gospodarstwo. A zresztą i sam Naruszewicz potwierdza to pośrednio także, gdy 1. c. mówi, że Wołoszczyzna (a więc oczywiście obie zamieszkałe przez Wołochów połowy kraju) dzieli się na dwie części etc, a jeszcze bardziej, gdy dodaje, że „Polacy bliższą część granicom swoim (a więc bez wątpienia Mołdawię) Wołochami także zowią".
Jestem więc stanowczo zdania, by wbrew bałamactwu, które tu i owdzie spotykać się daje u nowszych pisarzy polskich, zachować opartą na powadze źródeł dystynkcyę i, stosownie do tego, jak Rumuni sami, część kraju ich północną oznaczać utartem oddawna mianem Mołdawii.
Przy tej sposobności pozwolę sobie nadto zwrócić uwagę czytelników na następującą, ile sądzić mogę, dość ważuą sprawę.
W kodeksie dyplomatycznym Dogiela, który jak wiadomo miał do swojej dyspozycyi wszystkie prawie koronne i litewskie archiwa, spotkałem między innemi -^) wzmiankę, że w archiwie rzeczypospolitej polskiej w lirakowie, znajdować się miała większa liczba dokumentów, pochodzących od hospodarów mołdawskich, a pisanych, jak sądził Dogiel, w języku wołoskim -*). Od tego czasu minęło wprawdzie lat 120, i w ustroju archiwów krakowskich zaszły zmiany, o których wiemy, że nie koniecznie były pomyślne dla zachowania tego, z czego tak obficie korzystał jeszcze wydawca kodeksu ^^). To, co gromadzone było przez wieki, rozpierzchło się w czasach nowszych
■") Pierwsze wydanie Kroniki Macieja Stryjkowskiego (Hażdea, Istoria critica, pag. 91, i w wielu innych miejscach nazywa go fałszywie Marcinem) wyszło w Królewcu w 1582 roku; trzecie zaś z koleji w Warszawie u Gliicksberga, w 1846 r.
'") W Kronice Stryjkowskiego, według edycyi ki-ólewieckiej na str. 418. (Cf. Istoria critica 1. c.) spotykamy nadto jeszcze następujące, wielce pouczające słowa: Świadczą potym latopiscze litewskie y ruskie, iż Juria Koriatowicza (Porów, o tyra samym fakcie Latopisiec Litwy, wyA. Daniłowicza, Wilno, 1827, pag. 50) Wołoszy na hospodarstwo albo woiewodztwo Wołoskie i?(Iołdawskie (a wifc znowu jeden dowód więcej, że Mołdawia zwała sig także Wołoskiem hospodarstwem) dla iego dzielności rycerskich wzięli, y w Suczawie na stolicę według swego zwyczaju podnieśli. Wszakże jako u nich jest wrodzona niestateczność częstego odmieniania panów, Juria Koriatowicza otruli w Suczawie. [I] pochowan [jest] w Wasziulach monasterze murowanem, za Berladem, gdziem sam był 1575, pót dnia iazdy.
•') Codex Diplomaticus regni Poloniae etc, Vilnae, 1758, t. I, pag. 597., n. a.