*) W księdze Bolszoj Czerteż (Knnra, rjarojieMan EdbuioS ^lepTeaci), ułożonej z polecenia rządu rossyjskiego w roku 1599, a wydanej w Moskwie 1849 r., opisuje się położenie miasta Tyginy w następujący sposób: A ott. ycra Eora pihn 90 sepcT-L naja bt> '"iepHoe iwope piKa Hicrpi, a Ha HtcTpi6 rpa;;!. HapoKa ot-ł ycra 130 BepcTi,, a iinate HapoKii 20 eepcT-B Opura, a unace Opnrn 20 BepcTT. rpaAł Ternin,a — A od ujścia rzeki Boha wiorst 90 wpada rzeka Dniestr do Czarnego morza, a nad rzeką Dniestrem leży miasto Naroka (recte Soroka) wiorst 130 od ujścia a poniżej Naroki wiorst 20 miasto Oryga, a poniżej Orygi dalszych wiorst 20 miasto Tygina. Gdy atoli na mapie Mołdawii, ułożonej przez lieichersdorłera i wydanej pierwszy raz we Wiedniu 1541 roku, a następnie w Skarbnicy pomników historycznych (Tesauru de monumente istorice pentru Romania, BucurescI, 18G2 — 04) uczonego Papiu t. III, p. 134, tak miasto Tygina, jakoteż i wszystkie inne wspomniane tu miasta w takim samym wymieniają się porządku i z takiemi samemi właściwościami w pisowni, co w Czerteżu wymienionym wyżej (z wyjątkiem prawidłowego Sroca:=Soroka), to nie pozostaje nic innego, jak przypuścić: albo, że autorowi Czerteżu praca Reichersdorfera, jako starsza wiekiem, jeżli nie w oryginale łacińskim, to przynajmniej w tlómaczeniu słowiańskiem, dobrze znaną być musiała, albo, że autor ten korzystał z jednych i tych samych, co Reichersdorfer, obecnie zaginionych już, lub nie odszukanych jeszcze źródeł. W każdym razie zdaje się być rzeczą pewną, że nauki geograficzne były i we wschodnich częściach Europy (Porów. Lelewela Geographie de raoyen age, Bruxelles, 1852) zawsze z wielkiem pielęgnowane zamiłowaniem, a częstokroć, jak wskazuje miejsce przytoczone, ze zdumiewającą nawet dokładnością.
*) To znaczy: co nie droższe nad trzy grzywny, czyli od jednej do trzech grzywien włącznie.
*) Czerniowce, od małoruskiego 4fpH0Ki;rt nazywają się w kronice putneńskiej (Ob. notę 12) znacznie poprawniej po polsku: Czarnowcami, a powiat czerniowiecki — czarnowieckim.
') Kilia, po rum. Chilia, miasto nad dolnym Dunajem, niedaleko ujść jego.
®) Miejsce to jest nader ważne o tyle, że tłómaczy nam niejako dotyczące miejsca w dokumentach Aleksandra i Szczepana starszego.
*) Przy określeniu poszczególnych miast rumuńskich, wzmiankowanych tak w dokumencie tym, jakoteż w dokum. poprzednich, trzymaliśmy się przeważnie mapy Filipeska i Parteniego, wyd. pod następującym tytułem: Charta principateloru unitę alu RomanieT cu circumvecinele terrl: Banatul, Transihania, Bucovina fji Bassarabia, red. de Georgie Filipescu-Dubau!ji Antonu Parteni-Antoninu etc. Ktoby zaś interesował się dokładniej stosunkami Mołdawii i Multan (w najszerszem tego słowa znaczeniu), temu polecamy w szczególności Frundeska, Dictionai-u topograficu iji statisticu allu Romaniel, BucurescI, 1872; Marienburga, Zur Berichtigung einiger alturkundlichen
Óitliclikeitsbeuemmgen, w Archiwie d. Yereins fiir Siebenburg. Landeskunde N. F. t. IX., Kronstadt, 1871; Zaszczuka, 'c3THorpa*iH BeccapaCcKofi o6jacTn, w Zapiskach odeskiego towarzystwa historyi i starożytności (SanncKH o^eccKaro oómecToa ncTopin n Apesnocrefi) t. V., Odessa, 1863; Acknera, Die Coloiiien der Romer in Dacien, Wien, 1857; Freuenfelda, Siebenbiirgeas geograph. Lexicon, Wien, 1839; Wolfa, Beschreibung des Fiirstenthuras Moldau, Hermanstadt, 1805; Windischa, Geographie des Fiirstenth. Siebenbiirgen, Pressburg, 1700; |lajcevicha, Osservazioni storichi, natural. e polit. intorno la Yalachia et Moldavia, Napoli, 1788, po niem. w przekładzie Hofstettera, Wien, 1789; Kanteniira, Beschreibung der Moldau, Leipzig 1771. i t. d. Ze starszych ojiisów i relacyi ważną jest przedewszystkiem praca Reichesdorfcra, która pod tytułem: Chronographia Moldaviae pojawiła się pierwszy raz apud Singrenium, Yiennae, 1541, a następnie pod tytułem: Transsylyaniae ac Moldaviae descriptio w Kolonii, 1595 roku i nareszcie jeszcze raz, jak rzekliśmy w n. 4, w Skarbnicy A. J. Papiu, w Bukareszcie, 1864 r.; ważną jest następnie relacya archidyakona Pawła Aleppa z roku 1650—60, wydana pierwszy raz przez Belfoura w The travels of Macarius, patriarch of Antioch, London, 1836; tudzież Mirona Kostyna, Opisanie ziemi mołdawskiej i uiultańskiej z roku 1864, wyd. w Pismach hr. Józ. Dun. Borkowskiego, Lwów, 1856. 1. s. c; także Kroniki putneńskiej dodatek geograficzno-statystyczny z roku 1566, wyd. w Archiva istorica Hażdeua t. IIL pag. 14. i nakoniec niektóre ustępy, znajdujące się w Gwiliberta de Lannoy podróżach po wschodzie — Yoyages et ambassades de messire Guillebert de Lannoy en 1399 — 1450, Mons, 1840 — i zakonmnikowane przez Hażdeua w tymże Archiwie, t. L część 1. str. 129 sqą.