*) Zdanie to i zdanie następujące są tak niezgrabnie stylizowane, że przetłómaczyć je dosłownie było rzeczą niemożliwą prawie.
®) H Ao KcaHK) H Ao Toł|'pKOK['k| — micjscc to oznacza, że Kilia była naówczas pod panowaniem tureckiem.
— imię to rozkłada Hażdeu na OjtCtiI HwH['k] i tłómaczy przez d. Jonii Fetu.
*) Dokument pisany jest na pergaminie 70 centymetr, szerokim, a 48 centymetrów wysokim; pismo nieco większe od poprzedniego, lecz także skoropis: pieczęć wielka, pań.stwowa, lecz zniszczona do tego stopnia, że obecnie pozostał po niej tylko kawałek zewnętrznego wosku.
*) Barchat, także barchan i barakan, jest słowo obcego pochodzenia i znaczy według Miklosicza, Fremdwórter, 5. tyle co aksamit.
'") Chars oznacza według Hażdeua Archiva istoric. II. 172. 1) (porów, także Gołembiowskiego. Ubiory w Polsce, str. 219.) lekką materyą wełnianą, lecz nieco szorstką; Ua stoffa de lana, u?óra, dar cam aspra.
") Pokoczyny tłómaczy Hażdeu przez brane ferecate, dosłownie: pasy okowane żelazną blachą — i ma, zdaje się, słuszność.
'-) Słowo cywka, poprawniej cśwka, ma według Lindego, Słownik jęz)'ka pols. I. 231 (Hażdeu 1. c. nie tłómaczy go wcale), trojakie znaczenie: oznacza albo rurkę, do przeprowadzenia płynów przydatną; albo cewkę tkacza, t. j. rurkę w czółenku tkaczyra, die Weberspuhle; albo nakoniec rurkę do zwijania nici, jedwabiu i t. d.
'*) Miejsce to pojmuje Hażdeu 1. c. nie całkiem poprawnie; tłómacząc je bowiem tak:?i la trecetória de ori -?i - ce carrii, fie nemtescu fie armenescu, cat 4 gro?T; inse de voru trece acelle carre cu barce, seu pe ghla^a, s^u prin vadu, atuncT nu voru da nici unu banu — wyraża przez to, że kupcy niemieccy i ormiańscy nie obowiązani byli nawet i wtedy płacić za przewóz, gdy tenże odbywał się za pomocą promu, co jest rzeczą nieprawdziwą i sprzeciwiającą się naturalnemu porządkowi faktów.
Sla
'*) Spatar Wielki, po rum. spatanilii c. niare, znaczył także i w Mołdawii tak samo jak na Multanach tyle co miecznik i miał nazwę swoją, ztijd, że do powinności jego należało nieść insygnia książęce za hospodarem, a przedewszystkiem buzdygan i miecz, po łać. spata, po nowogrecku: aTca^fta.
'=^j Wistyaryusz, także wisternik wielki, znaczył tyle co podskarbi i miał według Mirona Kostyna 1. c. pag. 271. urząd bardzo uciążliwy i przykry. Obowiązany był n. p. wszystkie regestra prowadzić: „regestra wszystkiej ziemi omnium ordinum u niego być mają; on tributa, czyli haracz na Turków zbiera i na wszelkie insze ekspeusa, i w tem najmizerniejszy w teraźniejszym wieku censetur, że ustawicznie curae illius sollicitant animuni".
'*) Komis wielki, t. j. koniuszy, należał już do urzędników extra senatum i w radzie nie zasiadł „nisi lirgente necessitate". Miał według Mirona Ivostyna „dwóch podkoniuszych pod sobą, którzy prawie curam stabuli gerunt". Do niego należała także „dispositia wszyslkicli sianożęci i obroków sufficienter dla koni hospodarskich prowidować".
") Mówiąc o wyższych urzędnikach mołdawskich, pozwalamy sobie dla charakterystyki ówczesnych obyczajów w Mołdawii przytoczyć nadto następujące, nader jaskrawe wprawdzie, lecz w każdym razie autentyczne i prawdziwe słowa: „liażdy z tych urzędników — czytamy w polskim przekładzie kroniki putneńskiej (w ArchivLi istorica t. III. pag. 15) — ma młodszych pod swą mocą niemały poczet. A kiedy co który wystąpi (t. j. gdy kto w czemś wykroczy), nie karzą słowy, jeno kijem o różne rzeczy. A o zdrady, o które tam nie trudno, sam hospodar karze zaraz gardłem".
IX.
w Suczawie 1463 r.
Książe mołdawski Szczepan poręcza kupcom lwowskim etc. te same prawa i wolności handlowe, co poprzednicy jego, i obiecuje docłiować im takowe wiernie, a nawet i dopełnić przy sposobności według przywileju, wystawionego w roku 1460.
B1i3pHT[k], A rtHBO frO HTSHH 8CAIłJllJHT[k], K0rtH5K[k] TOPO KO/WS KSAfTI* nOTpfKHSHJ, HJKf Crtl«B86(«[Ti] H CAMKHAH 6CMH, H
CTHaHCKkIH, CTiJllT[k], IUHS KSpp-K.UHCTpS H
H i\\HakiA\[-k|, Ha to, iai;c aj fcfTk] H,M[-k' kcaho h cm-
K6,VH0 H Ha-ufTk] A*' HaUJtH SE.UAH CK SCHAMI CKC>HA\H TOpPCK- A-kAlH H Kf3['k! HHKOTOpCH SARaKKI H lUKCAkl. H A\klTO
Aa nAaTAT[k! wtlk] cKotro roKapa h roproKAH ric>AA8rL'k' rcro ahctS iiphejhahopc, ipc h; >] ec.MH ha\[-k] A-J-ł" " BariHcaAH. II koah K['k] HaA\['kJ iipiHAfrt, a Bki a>> Hacfkj iipiHfCHTc
Hac[k A'>'»" H IłailHCAAH. a Ałkl
iioAA8r[kJ Tcrc Hauinc ahctS npHKHAHcro, ąjc f;cAMi KaA\k A'»'*"