rafian: dmcio parochiae^^). Tylko skoro świadkowie zaprzysiężeni, starcy, poczną być w niezgodzie co do lini duktu granicznego, lub widocznie fałszywie okazują granice, podówczas Podkomorzy rozstrzyga sprawę według sumienia 24). A we wszelkich trudnościach podczas duktu się nasuwających, lub kiedy dukt zatrzymano, zawsze Podkomorzy porozumiewa się co do rozstrzygnięcia ze swymi assessorami, których sobie dowolnie z liczby przyjaciół stron prawujących się dobiera 25). Wszelkie spory o własność ziemską odsyła do sądów właściwych, rozstrzyga tylko o powództwie i wytycza linię graniczną 26) W czynności zastępuje go Komornik, ziemianin i possessyonat ziemi, a nawet zastępca Komornika musi być szlachcicem i possessyonatem, i to takim, na którego się strony zgodziły 27). w trudniejszych sprawach komornik, lubo zawsze mający informacyę od Podkomorzego 28) nie rozstrzyga wątpliwości, lecz odracza rozstrzygnięcie, atoli mamy dowody, że i Komornik przejęty był obywatelską misyą swego urzędowania. Objaśnia nam to najlepiej akt niżej podany, na mocy którego lokowany przez Podkomorzego Komornik, rozstrzyga sprawę Podkomorzego w ten sposób, że nie przyznaje mu powództwa, jak tego na podstawie remissy z sądu ziemskiego żądał Podkomorzy, lecz przychylił się do wywodów strony przeciwnej i odroczył sprawę 29). Mimo to, poczucie sprawiedliwości tak silnie rozwinięte w społeczeństwie żądano, i to tutaj w naszem województwie, aby Komornik był zaprzysiężony i mamy przykład z 1556 r., że strona nie uznaje Komornika, chociaż był nim znany stronie ziemianin Fredro, i miał zupełne pełnomocnictwo od Podkomorzego, a to z tego powodu, że nie był zaprzysiężony 30).
Skoro Podkomorzy miał być głosem sumienia strony, która dukt graniczny wiodła, jasnem jest, że przysięga w prawie graniczuem wielkie musiała mieć znaczenie. Przysięgali więc świadkowie szlachta, przysięgali starcy kmiecie, przysięgał aktor, czyli ów dukt wiodący, za którym cały urząd i sąd postępował, kopce sypał i krzyże na znak granic nacinał. Poniżej w licznych zapiskach tak lwowskich jak przemyskich jakoteż i kilku sanockich mamy przykłady składanych przez strony przysiąg, mamy i szczegółową rotę przysięgi, według której Rusini w cerkwi przy swym duchownym, składali przysięgę z towarzyszącą jej formułą klątewną^l), mamy też szczegółowe roty dla katolików. Świadczy to o szczerości sumienia ówczesnego społeczeństwa, że właśnie tutaj, gdzie tyle wątpliwości było nagromadzonych, a tak niepewna tak wątpliwa owa prawda, do której zdążano, nie chciano obciążać sumienia tych, którzy z porządku rzeczy przysięgę musieli składać. I tak widzimy, że strony zgodnie uwalniają starców od przysięgi 32) ; innym razem sam Podkomorzy uwalnia za zgodą stron
'*) Z. 2145. **) Nos yidentes senum discordem et non verificam ostensionem, iuxta conscienciam nostram etc, zap. 3038, 3039. *°) Succamerarius communicato consilio cum sibi assidentibus stetit neo amplius procedit, zap. N. 3101. cf. 3086. 2977. ") Zap. 3078, 3082. *') Zap. 2961, 2j77, 3083. «») Zap. 2981. Informacyę taką zaciągano niekiedy w akta podkomorskie, jak na tą okoliczność się powołuje Podkomorzy. ") Prem. Suce. 254 p. 327. "^ Zap. 3095, 3096. 3") Obacz niżej, zapiska sanocka z 1518 1. 3117- ") Zap. 2972, 3014, 3029.
XIV