XX vn z górą czterdziestu tysięcy. Nie Kcząc podanych tutaj zapisek podkoraorskich, z których, jak wiemy z poprzednich tomów, nadzwyczaj mało pozostało fragmentów z XV. w, mamy w tomie tym dwanaście rozmaitych gatunków aktów sądowych, zaczerpniętych z kilkunastu tomów. Jak z podanych niżej tablic łatwo się przekonać można, pięć tylko tomów uporządkowano i z uporządkowanych wydano tutaj zapiski, reszta zaś tomów, z których korzystano, pozostała we fragmentach. Niektórych fragmentów, które tutaj wydano, nie można było nawet wcale paginować, jak np. ziemskich Lwowskich aktów z lat 1456 — 58 na pag. 489 — 504 wydanych, wprost z obawy by się przy dokonywaniu tej czynności nie rozpadły sypiące się stronice, albowiem stanowiły one masę jedną zbitą pod wpływem wilgoci, a lubo stronice jedne od drugich dały się oddzielić i w ten sposób uratować dla wydawnictwa, to jednak są to fragmenta do których zakonserwowania jeszcze nie przystąpiono. Lwia część zapisek tego tomu pochodzi z aktów ziemskich Przeworskich z lat 1458 — 1506, jest ich bowiem 814, zaczerpniętych z czterech tomów (I — IV) tychże aktów. Nadmienić należy, że wydano tutaj opuszczone w Xm. tomie naszej publikacyi akta przeworskie ziemskie z lat 1458—64, które odszukano wśród aktów przemyskich ziemskich i tutaj na samem czele tomu pomieszczono. Najróżnorodniejszymi co do zawartych w nich podziałów są zestawione tutaj z czterech pierwszych tomów akta sądów Halickich ; (pierwszy tom aktów grodzkich i 2 — 4 ziemskich hal.) mamy bowiem tutaj nietylko akta ziemskie z lat 1475 — 95 tudzież grodzkie z lat 1479 — 1489, ale nadto i akta Komorników sędziów ziemskich z lat 1473 — 87. Co bardziej akta ziemskie halickie, jak się zdeterminacyi tychże okazało, dały się rozdzielić na dwa rodzaje ksiąg, a mianowicie na perpełuitałum z lat 1475 — 95, tudzież accionum iudicialium z lat 1476 do 1497. Jak z tego podziału ksiąg, wydzielonych z rozmaitych tomów aktów widoczna, istniał w Halickiem ziemstwie w XV. w. podział ksiąg podobny, jaki w Sanockiem spotykamy dopiero z 1521 r. (Obacz Przedmowę do t. XVIII, p. XXXIX) z tą różnicą, że do działu pieiwszego zaciągano także wpisy dotyczące obciążeń dóbr ziemskich (obligationum), a do drugiego także i zapisy dotyczące dóbr w ogólności, a więc akta znajdujące się także i w dziale zapisów wieczystych. Można stąd wysnuć wniosek, że i w Halickiem istniał już w XV. w. podział ksiąg ziemskich, jakkolwiek jeszcze nie systematyczny. Z ksiąg Komorników Halickich można zdać sobie sprawę z wielkiej rozmaitości, jaką się niewątpliwie odznaczała ta jurysdykcya zlecona i z informacyi sędziów mocodawców pochodząca; przyjmowali ci komornicy nawet wpisy dotyczące dóbr wieczystych, dodać wszakże należy, że wpisy te wciągano później do ksiąg ziemskich dla uzyskania dla nich niewątpliwej mocy i wagi.
Z najstarszych aktów sądowych województwa Bełzkiego zachowały się księgi ziemskie Bełzkie, z których podano zapiski z lat 1439 — 1503 na p. 323 — 446. Bardziej fragmentarycznie od ziemskich przedstawiają się akta grodzkie Bełzkie, gdyż odszukano je tylko z lat 1465 — 79, natomiast przechował się cały tom zapisek grodzkich Buskich z lat 1499 — 1506 podanych tutaj na str. 451 — 481, a z grodzkich Lubaczowskich pozostał zaledwie sektem sześć kartek liczący i to z roku 1503,
XXVIII
pomieszczono je tutaj na p. 482 — 484. "Wyjęto sekstern z pośród aktów Bełzkich, a ponieważ nie wiadomo nawet w ogólności, czy z dalszych tomów aktów Bełzkich da się zestawić bodaj jedna księga grodzka lubaczowska, przeto jak dotychczas pozostawiono ten fragment bez sygnatury archiwalnej i kustoszów przy oddruku nie podawano.