W ogólności jak nasze akta pouczają, ziemianin ówczesny gospodarując na żyznej wprawdzie ziemi, ale wśród warunków trudnych w błotnistym i lesistym kraju, starał się nietylko rolne ulepszyć ale nadto zaszczepić przemysłowe gospodarstwo. Toż widzimy już, że pług wypiera dawną sochę, że jest nawet w ręku wieśniaka 9^), widzimy trójpolowe gospodarstwo wszędy w użyciu 95) ale też daleko częściej spotyka się kopiących i zajadających stawy, młyny, folusze, karczmy a nawet solne okna, dalej stada koni i wołów wreszcie barcie i pasieki. Z rozszerzeniem się tego przemysłowego gospodarstwa po całej ziemi, w równej mierze jak i za wpływem pługa ustępuje lesistość i bagnistość ziemi, która też staje się jedną z najżyźniej szych i najpiękniejszych w Rzpltej. Już ziemia ta staje się cenną, już lokacye wsi na gruntach królewskich, przez szlachtę dokonywane bez zezwolenia, powołują komisarzy i Podkomorzego do czynności urzędowych 96), a rządność ziemiańska i prawo, tak przychylne dla samorządu, wynoszą cywilizacyę na miejsca puszcz dawniejszych i nie-
•') Terr. Prev. 12. p. 49. '^) Bartnicy ci, jak się poniżej z zapiski 3023. przekonać można, mieli barcie w lasach rozmaitych ziemian, powoJywano ich tedy na świadectwo co do granicy i składano wypisy aktów z ksiąg bartniczych lub miejskich o dokonanych kupnach, jak to następna zapiska dowodzi:
Coram iudicio Succamerario loannis Herborth de Fulsthyn et in Glemboka Succamerarii terre Premisliensis gsus. Raphael Pilieczki reproduxit acta apisteriorum alias barłhnicee continentes in se inscripciones certas prefatorum apisteriorum, guibus sibi apiateria alias barcsi Ticinensia in perpetuum resignabant, per Ipsos in silvis ipsius Raphaelis Pilieczki ab antecessoribus eiusdem per eosdem habita resignabant, prout ad in inscripcione in eisdem actis contenta constat clare, cuius tenor est talis:
Constitutus personaliter Nicolaus Muxta de Błażowa publice recognovit, quia Gregorius Kostricz realem el totalem solucionem pro apisteriis sub tali signo in omnibus silvis dni. Stanislai Pilieczki fecit, promittens ipsum cum suis legittimis successoribus et consangvineis de predictis apisteriis sub caractere signo repertis eviterne non inąuietare sibi et suis successoribus liberę et in eternum dimittit, super quod Hregorius Kostrecz 8olidavit. (Terr, Prem. Lib. Suce. 254. p. 425 — 426).
Druga zapiska pochodzi z ksiąg miejskich Tyczyńskich:
Ad iudicium bannitum constituta personaliter Catarina Ziobrowa cum previgno Simone ambo de Błażowa manu coniuncta liberę fassi sunt vendidisse apisteria hoc est apes barczi in silva dmni. Pilieczki Byalka tam late et longe sub signo ubicunąue invenerit, hoc est prout ex antiąuo ipsa apisteria alias pceoli per antecessores erant tenenda, pro quinque marcis communis peccunie Petro Posrodek de Błażowa. Idem memoriale solidayit. Anno Domini millesimo quingentesimo vigesimo tertio iudicium bannitum extitit celebratum feria secunda in octava Corporis Christi proxima per Gregorium Kociel el septem iuratos in Thiczyn. ("S. Czerwca 1523. r.). Ibidem p. 427—528.
") Z. 2898. »") Z. 3067, anno tercio quo agri non seminantur. ") Z. 3028,
użytków. Można też śmiało powiedzieć, że obszerna ziemia staje się miodem i mlekiem płynącą, ale dzięki wysiłkom wielkiej starannej i wszechstronnie z planem podejmowanej pracy ziemianina. Z instytucyi publicznej uczynił ten ziemianin obrońcę własności ziemiańskiej w tym celu, aby na niej tern silniej zaszczepić prawdziwą cywilizacyę i przez jej podniesienie uczynić na wschodzie wielki wał osłaniający Zachód od burz, które tutaj na kresach codziennem wprawdzie lecz coraz bardziej tracącym na sile rozpędu były zjawiskiem.
źródła zapisek sądowych. — Fragmenta. Źródła zapisek podkoraorskich. — Tablice.