przyjąć zastrzeżenie, że wypuszcza kmieci tych wsi od wszelkich służb, obowiązków 1 ciężarów, które oni świadczyli i które na nich ciężyły względem innych dóbr i folwarków tegoż Pileckiego 17). O zastrzeżeniach względem manów nie ma nawet mowy; tych bowiem szlachta w swem prawie ziemskiem nie znała i znać już nie chciała. A z faktów powyżej zestawionych widoczna, że gruntu historycznego na Rusi miał feudalizm sporo, że mógł tu nawet głęboko zapuścić korzenie, lecz że wszelkie zakusy na tern polu rozbiły się o prawo ziemskie, które się rozwijało w kierunku demokratycznym, jaki się głównie objawił w XVI. w.
Widocznym jest ten ruch na wszystkich polach życia społecznego i politycznego wielkiej kresowej ziemi. Obejmuje więc i instytucye wynikłe z prawa ziemskiego jak np. owe sądy graniczne, o których — wobec większej liczby zapisek podkomorskich, jakie w tym tomie podajemy — nam teraz należy wspomnieć.
II.
Podkomorzowie, ich stanowisko w województwie ruskiem. — Dążenie ziemiaństwa i wpływ na rozwój prawa granicznego. — Skutki. — Momenfa cywilizacyjne w aktach podkomorskich. — Świadectwa o rozwoju gospodarstwa rolnego i leśnego.
Prawo graniczne na Rusi począwszy od Kazimierza W. wykonywane było przez Starostów imieuiem króla bez względu na to, czy rozgraniczano dobra królewskie od prywatnych lub też dobra ziemian. Król polecał Staroście, aby wyjechał ze szlachtą Rusinami i Polakami na sporne granice tudzież ze starcami, których świadectwo, stwierdzone przysięgą, było dla Starosty miarygodnem przy wytyczeniu linii granicznej. Przysięgę, jak to wiemy z jednego aktu rozgraniczenia dokonanego w 1415 r. przez Starostę Iwana z Oby chowa, składali starcy pod koniec aktu : jako po prawdzie granice wywiedli. Strona nie stawiająca się na terminie uważaną była za przegrywającą i wytyczano granice bez niej. Akt odbywał się w obliczu Starosty, który używał szlachtę do towarzyszenia mu celem odbycia wizyi granic lub też rozgraniczenia^S).
Z nadaniem prawa polskiego funkcye sędziego granicznego ze Starosty przechodzą na Podkomorzego ziemskiego względnie na jego Komornika. W ziemi, w której własność królewska o wiele przewyższała własność prywatną, ustanowienie takiej nowej godności ziemskiej miało doniosłe znaczenie, zwłaszcza, że tutaj nie było granic stałych, ściśle odgraniczonych, że ruch koloni zacyjny, jaki się coraz bardziej wzmagał, mnożył liczbę sporów granicznych, zwłaszcza z dobrami królewskimi. Łatwo zrozumieć, dlaczego to od samego ustanowienia Podkomorzego Lwowskiego powstaje zaraz spór o pierwszeństwo pomiędzy nim a pomiędzy Starostą, i pojąć przyczyny, dla których szlachta upornie trwa przy wyższości dostojnika ziemskiego nad kró-
»') Terr. Prevorse. Inser. 11. p. 646. '») A. gr. 2. XI. N. 505.