kojąco na rozpalone namiętności ludzi o znanej krewkości. Apelacje, były jak wszędy po sądach dozwolone ; i tak odwoływano się od wyroku komornika do Podkomorzego — gdy zaś sam Podkomorzy wydał wyrok lub poprowadził dukt — przed ustanowieniem trybunału, a ten tylko okres mamy tutaj na uwadze, — odwoływano się na wiece albo na sejm albo do króla — wiec zaś, lub sąd assesorski przysądzał aktorat jednej ze stron, i res iudicała szła znowu do egzekucyi Podkomorzego 60). z prawa tego odwoływania się strony, jak pouczają nasze zapiski, czyniły częstokroć użytek. Był nawet rok jeden 1566 — kiedy to jak wiadomo ustanowiono sądy nowe owe iudicia nova — w którym i spory graniczne mozolną kroczyły drogą, bo oto z remissy sądów ziemskich dostawały się do podkomorskiego ; stąd przez mocyę do sejmu, gdzie sąd assesorski po przyznaniu aktoratu i potwierdzenia wyroku przez króla, oddawał sprawę napowrót do wykonania Podkomorzemu, ale z powodu ustanowienia właśnie w tym roku nowego sądu, szła apelacya dalej do iudicium novum, skąd powracała do sądu podkomorskiego. Ciekawy przykład takiej sprawy dostarczają nam zapiski sądu podkomorskiego Przemyskiego z tego roku. Był to jednak rok, ze względu na rozwój prawa, nienormalny tak, że z powodu ustanowienia tych czasowych nowych sądów, nie możnaby wnioskować o jakiemś wkradającym się pieniactwie do sądów podkomorskich, a raczej utrzymywać by można, że pieniactwo było rzadkością. A jednakowoż samo prowodastwo nastręczało stronom sposobności do pieniactwa. I tak nakazywało ono w swem rozwoju cytować do duktu wszystkich sąsiadów granicznych t. zw. ścienników, gdyż dla braku ćytacyi chociażby jednego tylko ściennika termin musiałby być odłożony 6 1). Ściennik taki, jeżeli miał do tego podstawę, miał prawo zatrzymania duktu, a natenczas Podkomorzy nie mógł już dalej za powodem postępując sypać granicy, lecz kazał sypać kopiec ostatni na zatrzymanem miejscu i odbierał od powoda przysięgę, i granica ustanowiona była legalną, a sprawę o dalszą granicę odsyłał do sądu ziemskiego i dopokąd tam sprawa nie była załatwioną, granica była w tej części sporną 62). Łatwo zrozumieć, że w ziemiach, gdzie rozgraniniczenie odbywało się nieraz cały tydzień, gdzie granice rzadko były wytyczane lub wcale ich nie znano, było aż nadto sposobności do hamowania duktu. Jednakowoż, jak się z aktów łatwo przekonać można, zatrzymanie duktu nie było zbyt częstem. Rzadko też spotykamy przykłady udaremnienia wymiaru sprawiedliwości granicznej. Zdarzało się, że do tego celu zmierzano przez naganę szlachectwa świadków strony przeciwnej, ale jak się łatwo przekonać z aktów, środek ten całkiem chybiał celu 63) ; również nie osiągano celu, gdy strona przez pozorną sprzedaż lub przez darowanie dóbr udaremnić chciała rozgraniczenie, jak tego również mamy przykłady, taksamo chybiała celu secesya strony od duktu, a raz tylko spotykamy przykład, dowodzący, że strona zabrawszy starców a nadto woźnych, zmusiła temsamem podkomorski urząd do od-
") Z. 3102, 3107, 3103. ") Zap. 3068. por. 3070. ") Zap. 3046, 3101, 2993. et 3078, 3080. «») Zap. 3053, 3054.
xvin stąpienia od dalszego wytyczenia granicy 64). Jest to zresztą jedyny wypadek, z pośród znacznej liczby wyroków podkomorskich, jakie w tym tomie zebrano.