Obok maństwa istnieje w województwach wschodnich serwicyat, spotykany również w naszych zapiskach. I tak poucza jedna z zapisek^Sj^ że w 1486 r. serwicyat taki nadał Paweł Kola z Dalejowa w Halickiem, darowując szlachcicowi dwo^ rżysko pod warunkiem, że obdarowany będzie tak Koli jakoteż i tegoż spadkobiercom służyć we wszystkiem, co mu tylko nakażą. Tak było w Halickiem. W Bełzkich znowu aktach spotykamy pod 1469 r. ciekawe ze wszech miar nadanie łanu, zupełnie na wzór nadań królewskich sformułowane za usługi wierne ojcu i matce nadającego wyświadczone, tudzież ażeby je sobie ze strony obdarowanego ziemianina na przyszłość zapewnić. Nadającym jest Leszczkowski, obdarowanym służka Nosarzowski 13). Widzimy też, że w Bełzkiem podobneż stosunki, pod bezpośredniem wpływem zachodnich szybko uległy radykalnej zmianie. Dowodem tego nadanie łanu opuszczonego kmiecego przez Wojskiego Bełzkiego niejakiemu Piotrowi z Zamościa ziemianinowi, nie w nagrodę za usługi, ale z łaski i dla sieroctwa tegoż ziemianina, z zastrzeżeniem, że ani jego ani potomków Zamojskiego nie ma donataryusz pociągać do służb, chyba, gdyby obdarowany własnowolnie zechciał wykonać sam jakąś służbę 14). Zastrzegł też sobie nadawca, że na wypadek bezdzietności obdarowanego darowizna wraca napowrót do donataryusza. Dodać należy i w Jarosławszczyznie w nadaniach dziedziców tamecznych dla „wiernych sług", nie spotykamy klauzuli zobowiązującej obdarowanego lub tegoż potomka do służb jakichkolwiek na rzecz nadawcy, czego dowodem donacya Wolicy alias Niedzwiedzy przez Hieronima Jarosławskiego na rzecz Wojciecha Starzechowskiego w 1516 r. dokonanalS). Nadanie to jest również jak wspomniane nadanie w Bełzkiem zupełnie na wzór donacyi królewskich sformułowane, znajdujemy w niem zwroty o względach na służby wierne, ale donacya jest nieodwołalną, irrevocahilis, i tuicya pod zakładem tysiąca złotych zastrzeżona. O serwicyacie niema tu ani mowy.
Co do maństwa dodać to jeszcze należy, że dziedzice z Jarosławia długo jeszcze usiłowali uważać tak manów swoich jakoteż i kmieci ze wsi dawniej do Ja-
Domaraczki quondam tenutarii villae Wyanczkowicze iure tamen feodali ex nobili Anna Krieczowska procreati in bonis feodalibus ad castrum Iaroslav pertinentibus et villa Wy^ezkowicze, ratione reformationis matris eorundem filiarum et filiorum habuerant, receperunt, ") Christophorus et Raphael fratres de Pylcza viUam Mikvlicze ad Canczugam, quem nobilis Mikvliczsky lacobus successorio iure post suos antecessores tenet et possidet iure feudali, removendo illud ius feudale de prefata villa et hoc totum quidquid ipse lacobus et alii possessores obligati erant et sunt ipsis fratribus ratione feudi et possessionis dicte ville in serviciis et ceteris omnibus oneribus feodalibus iuxta veterera consvetudinem, eandem villam in ius polonicum convertunt ac uniunt, nobili Felici Żyenaczky advocato hereditario in Thryncza dederunt et donaverunt. Qui quidem Felix predictum laeobum et alios quosvis predicte ville possessores de prefato feudo et villa predicta tanquain eorum pronunc dominus de prefatis bonis poterit exemcre vigore iuris huius sui hereditarii et superioratus. Ter. Prev. Inscr. tom U. p, 579. ") Ter. Prey. Inscr. 11. p. 96.