świadków od przysięgi, gdyż jak podnosi w swym akcie, obawia się obciążyć ich sumienie 33)^ nawet czasem nieodbiera przy&ięgi i dopiero podówczas, gdy świadkowie niezgodni są w zeznaniach, nakazuje przysięgę 34). Niekiedy zaś ze skutkiem przez kogoś ze swego otoczenia przedkłada on stronom znaczenie przysięgi i z całą siłą przekonania zachęca strony, aby odstępując od rygoru prawa, nakazującego przysięgę, pogodzili się drogą polubownego sądu. I oto widzimy w jednej z zapisek sanockich Stadnickiego, kasztelana Sanockiego z przed 374 laty, przemawiającego jakby w naszych oczach do stron, już po zagajeniu sądu podkomorskiego 35) ; Miejcie wzgląd na konieczność przysięgi — prawił on — którą musi złożyć ten, któremu powództwo będzie przysądzone. Należy przysiądz siedmiotrzeó, a jest obawa obciążenia sumienia dla obu stron. Krzywoprzysięzca zaś ściąga na się gniew Boży, który całe generacye śjiga i z domu takiego nigdy nie wychodzi. A czy która strona może orzec, że to moja własna ziemia na której teraz stoję? Żaden też z was nie może twierdzić na pewne, że ja i poprzednicy zawsze byliśmy w spokojnem posiadaniu tej ziemi, gdyż ani tak nie utrzymuje opinia ani też nie twierdzą starcy wasi obustronni, jakoby tutaj kiedykolwiek zdziałano rozgraniczenie. A skoro żaden z was orzec na pewno nie może: to moje, upraszam was, zechciejcie być stróżami i sędziami waszego sumienia. Was zaś przyjaciołowie obustronni proszę raczcie zapobiec, aby do tej przysięgi nie przyszło.
Tylko ów, któremu Podkomorzy wyrokiem swym przysądzał powództwo a tern samem prowadzenie duktu, musiał po dwakroć, jak to zaznaczono, składać przysięgę na ostatnim kopcu granicznym 36], Było to trudne zadanie Podkomorzego ze znaków granicznych, przez obiedwie strony wskazanych, osądzić, które znaki właściwiej wskazują na linię graniczną i stronie tej, która lepsze wskazywała znaki przysądzić aktorat. Wprawdzie prawodastwo ułatwiało nieco Podkomorzemu zadanie, gdyż już statut Warcki Jagiełły dawał wskazówki co do przysądzania aktoratu, atoli tutaj na wschodzie, gdzie nie było znaków granicznych, gdzie kopce graniczne lub wjazdy, o których mówił król, nie były gęste. Podkomorzy miał niemałe trudności zaraz na wstępie rozgraniczenia do zwalczenia. Łatwem było zadanie, jeżeH obie strony, jako mułui acłores (t. j. że żadnej z nich nie przysądzono wyrokiem aktoratu) proszą urząd podkomorski, aby za niemi postąpował37)^ lub gdy jedna strona drugiej dobrowolnie przyznaje powództwo w dukcie 38)^ gdyż Podkomorzy tylko potwierdził to ustąpienie, ale w całej masie innych wypadków trudności były niemałe do pokonania. Znaków granicznych bowiem, jak już wspomniano, w tych stronach było mało, dokumentów opisujących granice jeszcze mniej 39j, o granicach trzeba się było informować z prawa użytkowania 40)^ z geograficznego położenia, z naturalnych granic, jak rzek działów
") Zap. 3020 cf. 2977. "} Ob. nr. 3065, 3075, 3013, 3028. Oto wszystkie przykłady. '») Kmethonum antecessores nunąuam in possesione ac utifructione pacifica fore. zap. 3126; iuxla progressum suum alias podług swego zajazdu z. 3081; habere usum continuum z. 3075.