*) Horda turecka, która pojawiła się wśród Słowian naddunajskich, została ostatecznie przez nich wchłonięta i utraciła wszelkie cechy plemienne. Tutaj spotkała się z plemieniem silniejszym duchowo niż plemiona fińsko-ugrodzkie, z których większość na terytorium dzisiejszej Rosji została wchłonięta przez plemię słowiańskie.
3) Berezyna. „Bułgaria nad Wołgiem”. Notatki naukowca Uniwersytetu w Kazaniu, 1852 t., część III, s. 15. 76; Shpilevsy, „Pomniki starożytnego miasta i przyjaciela Bułgarów-Tatarów w prowincji Kazań”, Kazań, 1877, s. 1 i nast. oraz 195 i nast.; Nevostrueva: „O starożytnych osadach królestw Wołgi-Bułgarii i Kazania”, w „Procesach Kongresu Archeologicznego w Moskwie”, t. P., 1871, s. 1. 523. Arab Jakucki mówi o budynkach drewnianych. Masieueeb ep аЪер @е \УУо]са-ВіеВаеп“ w Meshogez 4e 1'Asadepie 4ez Zeepsez, U1[-e ze, zoepsez roNdiez, 1, Put. 6, s. 565.
*) Ibn-El-Vardi w „Raporcie o Chazarach, Burtasach, Madzrah, Slavs and Russakh by Abu-Ali-Ahmed Ben-Omar Ibn-Dast” Chvolzona, St. Petersburg, 1869, s. 13. 89.
Z biegiem czasu zachowały się ruiny tych warownych i kamiennych budowli, które pozwalają nam przedstawić choć mały opis tego słynnego miasta. Położone jest na wzgórzu, otoczone wałem i rowem; Krawędź tej torde była otoczona wysokimi dębami). (Od strony północnej znajdowała się naturalna fortyfikacja w formie zawalenia się tornada. Na południowym krańcu do wału miejskiego przylegała kolejna fortyfikacja, składająca się z niskiego wału i płytkiego rowu, oddzielonych od głównej osady wałem miejskim i rowem. Była to cytadela miasta. Obwód samego miasta, sądząc po długości wału, sięgał 9 wierzeń. W tej przestrzeni, z zatłoczoną zabudową miast muzułmańskich, było do pięćdziesięciu tysięcy mieszkańców °). Wewnątrz cytadeli znajdował się pałac królewski. Zajmowała niemal środek wsi, była otoczona specjalnym płytkim przekopem i posiadała dwa wejścia – północne i południowe, przy których wznosiły się czworokątne kamienne wieże; Przy wejściu północnym znajdowały się dwie wieże, natomiast przy wejściu południowym znajdowała się tylko jedna duża. Złe wejście znajdowało się naprzeciwko toroda i było uważane za główne; Tutaj znajdowały się dwie wieże i szeroka brama. W narożniku północno – wschodnim pałacu znajdował się czworobok otoczony wałem; Podobno odbywały się tu nabożeństwa pałacowe. W samym mieście, jak pokazują ruiny, znajdowało się kilka niezwykłych budynków. Znajdował się tu jeden z najlepszych bułgarskich meczetów. Być może była to katedra, meczet królewski, jak można sądzić po wysokości i pięknie budowli. Meczet zbudowano z kamieni z dodatkiem wapna, z zewnątrz wyłożony był ciosanymi dość dużymi kamieniami, a wewnątrz całość była otynkowana. Miała tylko jeden ruch po wschodniej stronie 6 $, a po przeciwnej stronie znajdował się „mihrab” – oznaczenie strony Mokka. Ze względu na różne kształty murów meczet wydaje się być podzielony na cztery kondygnacje, co stanowiło o jego oryginalności. Okna z owalnymi lub ostrymi sklepieniami, cienkie pilastry z długimi i wielościennymi kapitelami, duże gwiazdy po bokach okien trzeciej kondygnacji, fałszywe łuki, przejście z budynku czworokątnego do okrągłego z kopułą - wszystko to jest całkowicie zgodne z warunkami architektury arabskiej, wspólną cechą architektury meopotamskiej. Wokół meczetu dołączono do niego tzw. „utagi” – pomieszczenia dla „khadame” – służby meczetu, a od s3-
:) Berezin: „Bułgar nad Wołgiem”, s. 25-30. 82. Khwolzon: „Pozbyłem się Ibn-Dasta”, s. 15. 81.
*) Berezin „Bułgar nad Wołgiem”, s. 82-84,